DE PHASENLEER. STELSELS MET TWEE COMPONENTEN. 
163 
meer uitvoerig besproken, bracht orde en regelmaat in den chaos 
en liet met behulp der thermodynamica voor het eerst een algemeene 
wetenschappelijke behandeling er van toe. De phasenregel spreekt een 
betrekking uit tusschen het aantal der bij het evenwicht coëxistee- 
rende phasen der componenten en der omstandigheden van tempera- 
tuur en drukking. Omstandigheden , die men veranderen kan zonder 
het evenwicht te verstoren , noemt zij vrijheidsgraden. Het zijn dus de 
veranderlijke grootheden bij een in evenwicht verkeerend stelsel, de 
» variabelen’’ tegenover de » constanten”. Want — het zij met 
nadruk op den voorgrond gesteld — de phasenleer heeft alleen be- 
trekking op het omkeerbare evenwicht van met elkander in aanraking 
zijnde phasen. Heeft een stelsel nu n componenten en bestaat het uit 
r phasen , dan is het aantal der vrijheidsgraden er van n -j- 2 — r. 
Ziedaar den korten inhoud van den phasenregel. Een stelsel van ijs, water- 
en damp heeft één component en drie phasen en bezit dus 1 +2 — 3 = 0 
vrijheidsgraden; d. w. z. al de grootheden, die den toestand van het 
stelsel bepalen , zijn constanten. Elke verandering bij een er van 
verstoort het bestaande evenwicht en vervangt het door een ander. 
Laat men de drukking toenemen , dan wordt de damp verdicht en 
het stelsel ijs-f-water-j-damp gaat over in dat van ijs-j-water. Verhoogt 
men de temperatuur, dan verdwijnt het ijs en verkrjjgt men het 
stelsel water-|-damp. Alleen bij de constante temperatuur van omstreeks 
O» en de constante drukking van 4.6 m.m. van den damp kan het 
stelsel ijs-)-water-|-damp in onderling evenwicht bestaan. Het stelsel 
ijs— |— water heeft n 2 — r = 1 + 2 — 2 = 1 vrijheidsgraad , één va- 
riabele. Het is bekend, dat drukking het vriespunt van water ver- 
laagt ; m. a. w. bij verschillende drukkingen kan er evenwicht bestaan 
tusschen ijs en water. Het stelsel waterd-damp heeft eveneens 
n -f- 2 — r = 1 — |— 2 — 2=1 vrijheidsgraad Water kan bij verschil- 
lende temperaturen in evenwicht zijn met zijn damp. Men noemt 
zulke stelsels monovariant tegenover de bovengenoemde nonvariante, 
waar slechts constanten den toestand bepalen. Het stelsel ijs of water 
of waterdamp is divariant. Het heeft n-|-2 — r = 1 -j- 2 — 1 = 2 
vrijheidsgraden. Hier zijn dus twee variabelen. Water b.v. kan be- 
staan bij verschillende temperaturen en drukkingen ; ijs en damp even- 
eens. In dit geval met twee variabelen kan dus naar een betrekking 
tusschen deze veranderlijke grootheden gezocht worden , die bij elk 
evenwicht den toestand beheerschen. Men kan b.v. vragen : volgens welke 
wet verandert de spanning van waterdamp , in evenwicht met water, met 
de temperatuur ; of hoe verandert hst smeltpunt van ijs met de drukking. 
