?26 
EEN STUKJE OUDE GESCHIEDENIS. 
een gloeiend-vloeibare bol, nog later, door aswenteling en middelpunt- 
vliedende kracht, een scheiding van dezen bol in zon en planeten , en 
dus een ontstaan van de aarde als een om de zon heendraaiende en 
om haar eigen as wentelende bol, eerst nog gloeiend-vloeibaar, later 
aan de oppervlakte vast geworden. 
Eerst was die stollingskorst nog dun en hadden telkens door- 
braken plaats van gloeiend vloeibare gesteenten ; allengs werd ze , 
door voortdurende uitstraling van warmte in de ruimte, dus door 
afkoeling, dikker en verminderden de uitbarstingen ; maar de werk- 
zaamheid der inwendige krachten openbaarde zich toch telkens nog , 
door hier een deel van de aardoppervlakte op te heffen, elders een 
deel te doen dalen, waardoor de bergen en de zeeën ontstonden. 
Langen tijd daarna, toen onze aarde reeds bijna haar tegenwoordig 
voorkomen gehad moet hebben, en zelfs nu nog, toonden en toonen 
die inwendige krachten haar aanwezigheid, vooral tot gelding komend 
door afkoeling en inkrimping van de aarde en dientengevolge 
barsten en rimpeling der reeds afgekoelde korst ; want toen gelijk 
nu werd en wordt, dan hier dan daar, de bodem langzaam opgeheven 
of langzaam tot inzinken gebracht, wat zich o.a. in den tegenwoor- 
digen tijd doet bemerken aan Noorwegen’s kust, door een verandering 
in den waterstand. Strandlijnen, dat zijn horizontale, op wegen gelijkende 
insnijdingen in de rotsen, die vele kilometers ver langs de fjorden 
en kusten te vervolgen zijn en die aldaar werden uitgekapt door de zee, 
toen ze nog betrekkelijk veel hooger stond dan tegenwoordig; verder 
terrassen en schelpbanken en rivieraanslibbingen, ontstaan bij een veel 
hoogeren waterstand der rivieren aan hunne mondingen — die alle 
bewijzen onmiskenbaar de opheffing der Noorweegsche kusten. Aan 
den anderen kant bewijzen ondergezonken bosschen en rivierdalen 
langs de kusten der Noordzee dat er ook hier een daling van het 
land plaats vindt. Maar wij behoeven niet naar Noorwegen of de 
Engelsche en Fransche kusten te gaan , ook in ons eigen land zijn 
soortgelijke voorbeelden van rijzing of daling van den bodem te 
vinden ; aanstonds hierover meer. 
In de tweede plaats wil ik even wijzen op het feit dat wij in 
den bodem tal van overblijfselen vinden in versteenden toestand van 
vroeger geleefd hebbende dier- en plantvoi men ; geen stad in ons 
land die een zoo prachtige verzameling er van heeft als Haarlem in 
teyler’s Museum. Die versteeningen noemt men fossielen ; zij zijn het 
die ons zeer veel leeren zoowel omtrent de flora en fauna van 
