284 
BOEKBESPREKING. 
nemingen van nuttelooze of zelfs in zekere mate schadelijke 
eigenschappen. Wat op den oppervlakkigen toeschouwer den indruk 
maakt van een logisch geheel , blijkt dikwijls bij nader inzien , ten 
minste voor onze logica, nog lang zoo volkomen niet te zijn. 
Het bloeien van het speenkruid, dat telken jare in het voorjaar 
zoo aangenaam aandoet, wordt in Plantenleven uitvoerig beschreven. 
De bloemkroon is geel als goud , en blinkt in de zon , alsof zij een 
spiegeltje was. «Dat is er ongetwijfeld om te doen, om de aandacht 
der insecten te trekken”. Binnen in de kroon ziet men een dikke 
laag van meeldraden en daarbinnen een groep van stampers. «Veel 
stuifmeel , veel stampers en dus veel zaad , zoudt ge denken”. Dit 
is de poëtische zijde van het verschijnsel, maar het reëele is, dat 
het speenkruid bijna nooit zaad draagt en zich als regel door middel 
van knolletjes vermenigvuldigt. Zulk een mededeeling moet op den 
lezer toch wel eenigzins ontnuchterend werken. Van het ontstaan der 
zaden zegt de schrijver dan ook «kunnen, en niet zullen!*’ Maar 
dan zijn de bloemkroon met haar glinsterend goud , de meeldraden 
en de stampers en die geheele glorie-vertooning in het voorjaar ook 
geheel nutteloos , en voor ons begrip onlogisch ! 
Evenzoo is het met de paardebloemen gesteld. Een duidelijk figuurtje 
toont aan hoe de stempels, als er geen insecten het stuifmeel van 
de eene bloem naar de andere overbrengen , zich juist zoo omkrullen, 
dat hare binnenste of ontvankelijke vlakte de buitenste , niet ontvan- 
kelijke maar met stuifmeel beladene zijde aanraakt. De stuifmeel- 
korrels hebben dus hier de gelegenheid om , buiten de insecten om , 
de stempel vlakte te bereiken. Maar ook hier geldt het «kunnen en 
niet zullen”. Zij zouden wel kunnen , als zij zelven slechts konden. 
Maar zij missen het vermogen om te ontkiemen en den zaadknop te 
bevruchten , en die zaadknop heeft hun hulp ook in ’t geheel niet 
noodig om tot een rijp en kiembaar zaad uit te groeien. De goud- 
gele kleur en al de warm beschreven eigenaardigheden van de 
paardebloemen zijn eenvoudig nuttelooze eigenschappen , die telken 
jare in alle glorie vertoond worden , maar die met de productie van 
zaad en dus met de vermenigvuldiging van de soort niets te maken 
hebben. Ook zij zijn voor ons begrip onlogisch. 
Meer dan de schrijver vermoedt, ligt er in zijn uitspraak „kunnen 
en niet zullen” ( Plantenleven , blz. 17) een scherpe kritiek van deze 
geheele poëtische natuuropvatting besloten. Natuurlijk kan dit hem 
niet ten kwade geduid worden , evenmin als het aan de waarde van 
