BOEKBESPREKING. 
285 
zijn boekjes afbreuk doet. Toch zou ik denken , dat vroeg of laat 
de leerlingen het onlogische der schilderingen zullen gaan inzien , en 
dan met vragen en tegenspraken aankomen , die den onderwijzer in 
groote moeilijkheden zullen brengen. 
Het redmiddel uit die moeilijkheid zal dan wel de erkenning moe- 
ten zijn, dat men te veel heeft willen verklaren. Men wil den bouw 
van de bloemen voor het speenkruid verklaren , maar waarom ? Zij 
zijn nutteloos. Misschien waren zij vroeger van nut en konden zij 
zaad voortbrengen , misschien is er ook nog wel een verscholen plekje 
op aarde waar een ondersoort van speenkruid groeit, die zich regel- 
matig door zaad voortplant. Misschien ook, — maar juist dit is de 
klip waarop de biologische poëzie zoo licht schipbreuk lijdt. Haar 
taak is het niet mogelijkheden uit te denken , die in onze voorstel- 
ling als grondslag van een verklaring van de waargenomen verschijn- 
selen zouden kunnen dienen, Integendeel , zij is veel meer reëel , veel 
meer waar, wanneer zij eerst de verschijnselen volledig schetst, en 
dan nagaat wat binnen het bereik van ons begrip valt. 
Voor mij zou de gang van zaken deze zijn. Het speenkruid is een 
plant , die , als zoovele andere , tal van eigenschappen heeft die voor 
ons begrip nutteloos zijn. Dat wil zeggen die bij haar de gevolgen , 
die zij bij een zeer groot aantal andere planten hebben , niet teweeg 
brengen. En tevens beteekent het dat wij in het geheel niet inzien , 
hoe die eigenschappen iets te maken hebben met de kans van het 
speenkruid , om zich jaar in jaar uit staande te houden , en om in 
zijne vermenigvuldiging voor andere gewassen niet onder te doen. 
Er is mijns inziens niets geen bezwaar om dezen feitelijken toestand 
ook als zoodanig te beschrijven. Het moge aan een zeer oppervlakkige 
poëzie afbreuk doen , maar een diepere waardeering der natuur wordt 
er niet door geschokt. Nu volgt, naar mijne meening, niet de vraag, 
hoe het komt dat het speenkruid juist de beschreven, deels nuttige, 
deels nuttelooze eigenschappen heeft , maar alleen de beschouwing 
hoe het mogelijk is, dat het stand houdt en zich vermenigvuldigt. 
En de beantwoording daarvan geeft stof genoeg tot studie , en stof 
genoeg tot bewondering van dit sierlijke voorjaarsplantje. 
Wij weten niet, wanneer en waar het speenkruid ontstaan is, en 
naar de omstandigheden , waaronder dat gebeurde kunnen wij zelfs 
niet gissen. Maar wij weten dat het zich uitbreidt , dat het , door 
liet omhakken van boomgewas of het dempen van slooten niet zelden 
van zijn groeiplaatsen verdreven wordt, maar telkens weer nieuwe 
