336 
HEIDEVELDEN. 
vestigen en de zucht naar het opsporen van historische herinneringen 
ontwaken, dat er in 1846 opgravingen werden gedaan om zekerheid 
omtrent die geruchten te bekomen, welke onderzoekingen echter tot zeer 
negatieve uitkomsten leidden. Op het Ellertsveld vindt men een 
plek, waar volgens eene bestaande overlevering vroeger een dorp zou 
hebben bestaan, dat men oud-Orvelte noemt, in onderscheiding van 
het bestaand gehucht Orvelte in de gemeente Westerbork, dat van 
die plek naar zijn huidige standplaats zou zijn overgebracht. In de 
straks in dit opstel nader te bespreken sage van ellert en brammert, 
verbonden aan den Brammershoop in het Odoornerveld, werd dat 
oud-Orvelte genoemd als de plaats waar de vluchtende vrouw uit dat 
verhaal een behouden aankomst vond. Ook het vroeger Drentsche bij- 
geloof stond met de kleine heuvels op de heide in verband. Gelyk 
men op de kerkhoven des avonds en des nachts geesten zag zweven 
van afgestorvenen, zoo hoorde het bekrompen en vreesachtig voorge- 
slacht in die heuvels of aardhoopen nachtelijk gekerm en vernam er 
vrees aanjagende spokerij. De oude landschapsbeschrijver piccard, 
van wien wij, door zijne overeenkomst in taal en uitdrukkingen met 
sommige termen van de volkstaal in Drenthe, vermoeden dat hij in 
zijne meeningen en beschouwing zeer dicht bij het volk van zijn tijd 
stond, vertelt dat er zich in die heuveltjes zekere furieën hebben 
opgehouden, witte wijven, die zich in den dienst van den duivel 
hadden gesteld om de menschen te kwellen en vrees aan te jagen. 
Nog andere sagen en volksverhalen staan met de heidevelden in 
betrekking. Want als wij van het eene dorp of gehucht naar het 
andere over een heideveld reizen, zien we hier of daar eene verflooze 
paal staan, die de limiet is welke de heidevelden van de verschillende 
dorpen of de marken scheidt. Men spreekt hier dan ook van het 
Borgerder-, Drou wener-, Gasselter-, Rolder- en Grolloerveld, ofschoon 
alles een aaneengesloten veld is. Op de provinciekaarten zijn de vel- 
den als marken gescheiden, zooals zij aan verschillende gemeenten 
belmoren — in de werkelijkheid vormen die marken meestal te zamen 
één groot veld. Eene rechtopstaande paal als de genoemde, of eene zware 
steen waarop een is kruis geslagen, is bet scheidingsteeken. Eene der 
volkssagen omtrent zoodanige limieten is die van doov’ pieter en 
doov’ waander. Men wil dat er in vroegere eeuwen een twist ont- 
stond over eene grensscheiding tusschen twee velden. Zekerheid om- 
trent de grens bestond £r niet, doch twee boeren, pieter en waander 
genaamd, wisten die zekerheid te geven, waardoor zij het heideveld, 
