HEIDEVELDEN. 
345 
de heidestruiken en naast de honingbij zien we daar de ruigbehaarde 
hommel zijne verblijfplaats opzoeken, die zorgvuldig onder het mos 
in de dopheide verborgen ligt. Zoo vertoont het heideveld, waarop 
meestal eene doodsche stilte heerscht , die slechts nu en dan afge- 
broken wordt door de geluiden der ver klinkende schapenbellen, toch 
overal eenig leven en beweging en zal de bezoeker, waarheen hij zich 
ook wendt , in den zomer geen plekje vinden waarop niet een plantje 
of insect door zijn voet vertrapt wordt. 
Vóór 1850 waren de heideveiden door de gerechtigden onderling 
niet verdeeld. Wel was toen bekend hoe groot ieders aandeel was; 
maar het veld werd gemeenschappelijk gebruikt , zoowel voor het 
afsteken van heideplaggen en heide voor strooisel , als voor het 
beweiden door de schapen. In bovengenoemd jaar begon men overal 
de heidevelden zoodanig te verdeelen, dat ieders eigendom evenals 
hooiland werd aangewezen, zoodat van dien tijd af het veld in per- 
ceelen, die men slagen noemt , verdeeld is. Bepaalde scheidingsteekenen 
treffen we slechts hier en daar, niet overal, aan, zoodat verschillende 
perceelen schijnbaar nog als gemeen goed liggen. De na 1850 aan- 
gelegde scheidingteekenen, „ritsen” genoemd , worden niet onder- 
houden , waaruit blijkt dat men hier weinig prijs stelt op de juiste 
afmetingen van het grondbezit. 
Om die verdeeling , onder den naam van markscheiding bekend , 
tot stand te brengen, werd een veld, zooals b.v. dat te Borger, 
eerst in negen hoofddeelen afgedeeld , die men blokken noemde. Er 
werd daarbij rekening gehouden met den vorm , waarin het veld , 
door groen- en bouwland en naburige marken begrensd , gelegen was, 
en met de kwaliteit van het veld. Daarna werd elk blok weer ver- 
deeld in negen deelen , die men „waren” noemt en waarvan de grootste 
grondbezitter of bewaardeelde een deel bekwam. Het negende deel 
van een blok te Borger noemt men een volle waar. Geen enkele 
der eigenaren bekwam echter een volle waar. Vroeger waren hier 
groote boerenplaatsen, zoogenaamde vierpaards-, enkele achtpaardsplaat- 
sen. Hadden die tijdens de veldverdeeling nog bestaan , dan zou 
alleen aan de laatste een volle waar zijn toegewezen. Bij de scheiding 
ontvingen slechts enkelen een halve waar of een achttiende deel. Meer 
eigenaren waren voor een »vorrel« (vierde) of 1 / 36 , nog meer voor een 
»half vorrel”(achtste) of het V 72 deel gerechtigd. In alle blokken is de ver- 
deeling in waren en onderdeelen op die wijze geregeld en zijn alleen de 
