354 
ERNST MACH. 
zich van alle anderen over dezelfde onderwerpen onderscheiden L Het 
is zijn streven, om in de eerste plaats uit dit uit zijn aard positieve 
gebied alle logische tegenstrijdigheden en alle nuttelooze aanhangsels 
en toevoegsels te verdrijven. Met het laatste heeft hij op het oog de 
overblijfselen der Middeleeuwsche Scholastiek, die het werkelijk gegevene 
overschrijden zonder bevordering der aanschouwelijkheid , zonder het 
verschaffen van ophelderende en tot onderzoek prikkelende analogiën. 
Mach is niet als Ostwald positivist a outrance. De ,,Durchleuchtung 
grosser physikalische Kapittel (Licht) durch mechanische Analogiën’’ 
en de „Ermittelung exacter quantitative Beziehungen zwischen 
mechanische und andere physische Processe (thermodynamica) acht 
hij een blijvende verdienste der mechanische physica. Als men het 
maar niet ,,zu ernst” en „zu buchstablich” neemt. Helaas, voegt hij 
er bij , de moderne physica heeft het ,,so furchtbar ernst” genomen. 
En hij denkt daarbij aan wundt , den hoofdman der physiologische 
psychologie, die alle verandering op stoffelijk gebied acht te bestaan 
in plaatsveranderingen , in laatste instantie die van stoffelijke zelf 
volkomen onveranderlijke en bestendige deeltjes. Het zal mach ver- 
heugd hebben , dat de baken althans reeds schijnen verzet te moeten 
worden ; dat het ,, starre Atom” van wundt , waarin niets gebeurde , 
het tooneel schijnt te worden van samengestelde verschijnselen , 
waarbij zich een arbeidsvermogen openbaart, waarbij het tot nu toe 
bekende als quantité négligeable verschijnt. Het radium heeft dit 
alles bewerkt. Maar er is reeds in het electron een nieuwe verder 
verwijderde burcht opgericht, waarbinnen men voorloopig volstrekte 
rust kan laten heerschen. 
Een standpunt als dat van mach brengt mede , dat men de begrippen 
en wetten der natuurwetenschap aan een streng logisch en historisch 
onderzoek onderwerpt met het oog op hun feitelijken en werkelijken 
inhoud ; het eenige, hetwelk blijvende waarde bezit. 
Er is nauwelijks een wetenschappelijk begrip te vinden , waarmede 
wij ook in het dagelijksch leven meer vertrouwd zijn dan dat van 
warmtegraad of temperatuur. Hoe weinigen echter kennen de juiste 
beteekenis er van. De meesten meenen , dat de thermometer aangeeft , 
1 Van MACH’s hand verschenen: Die Geschichte und die Wurzel des Satzes der 
Erhaltung der Jrbeit. Prag 1872; OptUch- akustische Versuche , 1873; die Mechanik 
in ihrer Entwicklung, historisch-kritisch davgestellt. 4te Aufl. 1901 , Popular- wissenschaft- 
liche Vorlesungen, 3te Aufl. 1903 en de meer op wijsgeerig gebied thuis behooreade Beitrdge 
zur Analyse der Empfindungen. 3te Aufl. 1902. 
