ERNST MACH. 
355 
of een lichaam meer of minder warmte bevat. Mach toont aan , dat 
zelfs natuurkundigen van naam spreken van een temperatuur en van 
temperatuurschalen , die wij met onze temperatuurgetallen zoo nauw- 
keurig mogelijk trachten uit te drukken. En hij legt hier den vinger 
op de echt scholastieke denkwijze, die de begrippen hypostateert (er 
een werkelijk bestaan onderschuift). 
In de werkelijkheid bestaan geen temperaturen , wel warmtetoe- 
standen ; toestanden , waarin de verschillende warmteverschijnselen en 
de gewaarwordingen bij onze aanraking met de lichamen , met meer 
of minder intensiteit (sterkte) optreden. Temperatuur is een begrip , 
door ons gevormd, om dienst te doen bij de beschrijving der warmte- 
verschijnselen. 
Mach brengt door zijn kritische behandeling er van dit begrip 
tot volkomen helderheid. Hij vraagt eerst hoe wij er aan komen. 
Hij laat ons de thermoskopen van drebbel, van galileÏ, van guerike, 
van AMONTON zien ; wij bemerken , dat verschillende veranderingen bij 
verwarming der lichamen als kenteekenen voor den veranderden 
warmtetoestand aangenomen zijn; de één koos daarvoor de volume- 
verandering (van een vaste stof of van lucht), een ander de verandering 
van de spankracht van een gas (b.v. van lucht). Onder overigens 
gelijke omstandigheden is bij een bepaalde thermometrische stof in 
het apparaat het optreden van een bepaald volume of van een be- 
paalde sprankracht het teeken voor een bepaalden warmtetoestand 
van het lichaam. De natuur vertoont verschillende constante warmte* 
toestanden ■ — smeltpunt van ijs, van zwavel, kookpunt van water, 
bloedwarmte enz. — die met zulke toestellen gemakkelijk te herkennen 
en in te stellen zijn. Al die vaste punten herleidde men ten slotte 
tot twee — smeltpunt van ijs en kookpunt van water — een ver- 
schil in warmtetoestand aangevend , dat correspondeert met een be- 
paalde verlenging van een kwikdraad in een capillairbuis. Die ver- 
lenging wordt in 100 gelijke stukken verdeeld en elk daarvan, van één 
cijfer voorzien , heet nu een warmtegraad. 
Raakt men nu een lichaam met zulk een kwikthermometer aan , 
dan wordt beider warmtetoestand dezelfde en de temperatuur — het 
rangnummer er van — kan op de schaal van het instrument afge- 
lezen worden. De temperaturen zijn geen grootheden ; het zijn 
rangnummers, die de plaatsen aanwijzen, welke de warmte-toestanden 
innemen tusschen die van smeltend ijs en van kokend water of daarboven 
of daaronder. De vraag of de schijnbare uitzetting van kwik evenredig 
