78 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
wijdëring van de vingertoppen in denzelfden stand als eerst terug te keeren, dus 
denzelfden graad van lading als voor de nadering aan te wijzen Aan het elec- 
troskoop bleek , wanneer men de condensatorplaat nadert met een gewreven glas- 
lof hars)-staaf en de blaadjes door aanraking van de condensatorplaat door een 
vinger na verwijdering van de glas- (of hars;-staaf uiteengeweken bleven, dat 
een aantrekking naar de vingers volgde, wanneer men die zijdelings in de nabij- 
heid brengt. Dit gebeurt of men geïsoleerd staat of niet , zoodat hier niet een 
in den vinger blijvend bestaande electromotorische kracht in het spel is, maar 
een influenceerende werking van de in het electroscoop voorhanden eleetriciteit , 
waardoor als eindresultaat een electromotorisch veroorzaakte aantrekking van het 
blaadje aan den naderenden vinger tot stand komt. Dit in aanmerking nemende, 
mag men zeggen dat bij aanwezigheid van wrijvingselectricitcit de vingers door 
influentie electromotorische werking hebben. Daar deze verschilt naarmate van 
de kracht der willekeurige en onwillekeurige bewegingen bij het naderen en 
die bewegingen de uitdrukking van geestelijke processen zijn kunnen, is het 
onder bepaalde omstandigheden mogelijk een electromotorisch eindresultaat van 
uitdrukkingsbewegingen te meten. ( Beitr . z. psych. Klin ., 1902, 143 — 164). 
Nu bleek dat soms bij het naderen van den vinger afstooting volgde. Dit 
wordt veroorzaakt wanneer behalve de lading van het electroscoop, hetzij met 
positieve hetzij met negatieve eleetriciteit, ook toevallig of opzettelijk het glazen 
vat zelf door wrijving met eleetriciteit geladen is, zoodat er dan twee ladingen 
zijn, een op de blaadjes en een op het glazen omhulsel. Zijn nu de blaadjes 
met negatieve eleetriciteit geladen en het glazen omhulsel met positieve, dan 
divergeeren de blaadjes. Nadert men nu den vinger van terzijde, dan wordt deze door 
influentie van het positief geladen glazen omhulsel negatief geladen. De vinger 
heeft dus dezelfde eleetriciteit als de blaadjes en deze bindt de positieve van 
het glazen omhulsel, waardoor de daardoor eerst aangetrokken blaadjes meer 
samenvallen, schijnbaar door den vinger worden afgestooten. Ditzelfde gebeurt, 
als men na totale ontlading van het electroscoop alleen het glazen omhulsel 
door wrijving electrisch maakt en dan van terzijde met den vinger nadert. 
Wanneer men het glas en de blaadjes positief electrisch laadt , dan blijven de 
blaadjes, ingevolge de afstooting der gelijkmatige electriciteiten , in rust en 
schijnt het alsof het electroscoop ongeladen ware. Raakt men nu met den vinger 
de condensatorplaat aan, dan slaan de blaadjes uit en maakt het op het eerste 
gezicht den indruk alsof eleetriciteit uit den vinger afvloeiende dit bewerkstel- 
ligt, terwijl in werkelijkheid de eleetriciteit in het electroscoop voor een deel 
gebonden wordt door de geïnfluenceerde eleetriciteit van den vinger; daardoor 
trekt de eleetriciteit van het glazen omhulsel de blaadjes aan, welke nu diver- 
geeren en schijnbaar hunne lading van den vinger ontvangen. 
Wrijvingselectricitcit is dus noodig om het verschijnsel tot stand te doen 
