56 
JAMES PRESCOTT JOULE. 
Een andere vraag eischte niet minder dringend beantwoording. 
Wanneer een galvanische stroom verkregen wordt met behulp van 
een batterij , dan wordt een sequivalent voor de ontstane warmte ge- 
vonden in het verbruik van zink ; maar wij kunnen een stroom ook 
verkrijgen door inductie , door b. v. een elektromagneet zich te laten 
bewegen in een magnetisch veld ; en daarbij ontstaat in de geleiding 
evenzeer warmte. Van waar komt nu de warmte in dat geval, waarbij 
van verbruikt zink geen sprake kan zijn? Zou het kunnen wezen, 
dat de windingen van den elektromagneet warmte verliezen en die 
warmte in het uitwendige deel van den stroomkring wordt terugge- 
vonden ? Dat deze oplossing van de gestelde vraag aan joule onwaar- 
schijnlijk voorkwam, is aan geen twijfel onderhevig; maar toch, vóór 
hij verder ging , wilde hij dat punt eens voor al beslist zien . Hij sloot 
daarom een kleinen staafvormigen elektromagneet te gelijk met wat 
water in een glazen buis ; de draadeinden staken buiten de buis uit 
en konden met een galvanometer verbonden worden. Deze buis liet 
hij nu draaien tusschen de polen van een grooten elektromagneet , later , 
om het gebruik van een batterij geheel te kunnen vermijden , tusschen 
die van een staalmagneet. Er ontstonden inductie-stroomen en nu 
moest onderzocht worden of het water om den draaienden magneet 
warmer of kouder werd. Na eerst tot een verkeerd resultaat gekomen 
te zijn , wat ons niet mag verwonderen omdat het geheele waarge- 
nomen temperatuurverschil slechts ongeveer 1 / 2o van een graad Fahren- 
heit bedoeg , stelde joule het ten slotte boven allen twijfel , dat zoowel 
in de draadwindingen van den elektromagneet als in de andere deelen 
van de geleiding warmte ontstond ; overal dus winst aan warmte , 
nergens verlies. 
Maar dan bleef nog steeds de vraag klemmen: van waar die warmte? 
En nu ging voor joule een licht op. 
Om den elektromagneet in het magnetische veld te doen draaien , 
werd arbeid vereischt , en , ten gevolge van magnetische weêrstanden , 
meer dan wanneer hij gedraaid werd in een niet magnetisch veld. 
Zou niet in dien arbeid het sequivalent der gewonnen warmte te zoeken 
zijn? Het was haast niet anders mogelijk; immers voor een pond 
zink was te verkrijgen een bepaalde hoeveelheid warmte, onverschillig 
of de galvanische stroom al of niet bemiddelend optrad ; aan den 
anderen kant kon datzelfde zink ook weder slechts een bepaalde hoe- 
veelheid arbeid leveren. Werd het nu niet waarschijnlijk, dat ook deze 
hoeveelheden arbeid en warmte onderling sequivalent waren , dat dus 
