JAMES PRESCOTT JOULE. 
57 
een gegeven arbeid kon doen ontslaan een bepaalde hoeveelheid warmte? 
Nu deze redeneering haast geen twijfel aan haar juistheid toeliet, 
herhaalde joule zijn proef met een kleine maar allerbelangrijkste 
wijziging. In plaats dat hij zijn elektromagneet met de hand deed 
draaien , bewoog hij hem nu door middel van dalende gewichten , die 
vastgemaakt waren aan de uiteinden van een koord ; dat koord liep 
over een cylinder, die een verlengstuk was van de as van den 
draaienden toestel. De bewegende kracht was dus bekend , en nu be- 
hoefde nog slechts de afstand te worden gemeten , die de gewichten 
aflegden, om den arbeid te kennen, die aan het draaien besteed werd. 
De in den elektromagneet ontstane warmte kon zonder veel moeite 
bepaald worden uit de temperatuursverhooging van het zich in de 
glazen buis bevindende water ; en de warmteproductie in het overige 
deel van de geleiding kon berekend worden , met behulp van de ver- 
houding van den weerstand in dat deel tot dien van de windingen 
des elektromagneets. 
Zoo werd joule geleid tot de volgende uitspraak , een der merk- 
waardigste in de geschiedenis der natuurkunde : 
» De hoeveelheid warmte , die in staat is de temperatuur van een pond 
water één graad van Fahrenheit's schaal te verhoogen , is gelijk aan , en 
kan veranderd worden in , een mechanischen arbeid , voldoende om 838 
pond tot de hoogte van één voet op te heffen ' ’. 
In het voorbijgaan zij opgemerkt , dat het aangegeven cijfer van 
838 voetponden te groot is; wij moeten evenwel in het oog houden, 
dat het uit zeer kleine temperatuurverschillen was afgeleid, en dat 
joule toen nog niet in het bezit was van de voortreffelijke thermo- 
meters , die hem bij zijn latere onderzoekingen ten dienste stonden. 
Nog één schakel ontbrak aan de rij van omzettingen der energie , 
die joule had onderzocht. Tot nu toe was de galvanische stroom het 
middel geweest, waardoor de ruiling van arbeid in warmte te weeg 
gebracht was. Bij een vorige gelegenheid , toen de warmte-waarde 
der scheikundige affiniteit bestudeerd werd , was gebleken , dat van 
het al of niet gebruiken van den stroom die waarde niet afhankelijk 
was. Met het oog daarop leed het bijna geen twijfel meer of mecha- 
nische arbeid , onmiddellijk tot het voortbrengen van warmte gebruikt , 
moest tot hetzelfde sequivalent leiden , dat met behulp van den gal- 
vanischen stroom gevonden was. Evenwel , het mocht zonder experi- 
menteel bewijs niet aangenomen worden. 
Om dat bewijs te leveren liet joule een met vele kleine gaatjes 
