58 
JAMES PRESCOIT JOULE. 
doorboorden zuiger in een glazen met water gevulden cylinder op 
en neer gaan , waardoor het water warmer werd ; en bepaalde nu , 
zoo goed hij kon , den verbruikten arbeid en de gewonnen warmte ; 
op die wijze vond hij voor iederen graad Fahrenheit per pond water 
een arbeid van 770 voetponden. Toevallig komt dit cijfer veel dichter 
bij het tegen wooordig als juist erkende dan de 838 voetponden van 
voorheen, waarvan het niet onaanzienlijk verschilt. 
Met het oog evenwel op de onvolkomenheid zijner waarnemingen , 
vond joule de overeenstemming groot genoeg om zich van de juist- 
heid zijner beschouwingen overtuigd te durven houden. Het zou nu 
voortaan zijn taak zijn door nauwkeuriger bepalingen de waarheid 
van de volgende stelling onomstootelijk vast te stellen: 
» De groote werkkrachten der natuur zijn volgens den wil des Scheppers 
onvernietigbaar: en wanneer mechanische arbeid verbruikt wordt , wordt 
een juist equivalent aan warmte verkregen .” 
Niettegenstaande joule iederen wetenschappelijken arbeid , dien hij 
verrichtte , spoedig openbaar maakte , was het er ver van af , dat hij 
zijn tijdgenooten dadelijk in zijn overtuiging kon doen deelen ; zijn 
stelling was werkelijk nieuw en revolutionnair , hoe eenvoudig zij ons 
tegenwoordig moge voorkomen. 
Om dat te doen zien , is het noodig een korten blik te slaan op 
de geschiedenis der warmteleer vóór 1843. 
Wij behoeven ons niet bezig te houden met de bespiegelingen der 
oudere natuurphilosofen omtrent het wezen der warmte. Het zij genoeg 
er aan te herinneren , dat reeds zeer vroeg de meeningen op dit stuk 
verdeeld waren ; sommigen noemden de warmte een stof , terwijl an- 
deren meenden , dat de warmte verschijnselen haar oorzaak hadden in 
beweging. Daar geen van die meeningen , wat er ook vóór of tegen 
mocht te zeggen zijn , op een wetenschappelijken grond steunde , be- 
hoeven wij ons in de argumenten , die wederzijds werden aangevoerd , 
niet te verdiepen; wij hebben er ons alleen voor te wachten om 
mannen , die op het naar onze tegenwoordige zienswijze juiste stand- 
punt stonden , hooger te stellen dan hun tegenstanders. Geen aprio- 
ristische argumenten maar experimenten alleen konden in dien strijd 
beslissen. 
Een zeer groote schrede in de goede richting werd gedaan door 
hen , die het woord warmte van zijn vage beteekenis ontdeden en het 
tot den rang van een wetenschappelijken term verhieven door er 
het begrip van een quantiteit mede te verbinden. Vóór men er toch 
