JAMES PRESCOTT JOULE. 
59 
aan denken kon de warmte met vrucht te beschouwen in verband 
met die meetbare grootheden , die met de begrippen stof en beweging 
verbonden zijn , moesten in de eerste plaats warmtehoeveelheden onder- 
ling vergelijkbaar gemaakt worden. Die stap werd in het laatst van 
de vorige eeuw gedaan door black in Engeland en door lavoisier 
in Frankrijk. 
Het moge eigenaardig zijn , dat het een scheikundige was , die het 
eerst een bruikbaren calorimeter ter hand nam , onverklaarbaar is het 
evenwel niet. Toen lavoisier de flogiston-theorie van stahl naar het 
rijk der fabelen had verwezen , en met de weegschaal in de hand had 
aangetoond , dat verbranding een scheikundige verbinding is van 
de stoffen met de door priestley ontdekte zuurstof, scheen er voor 
het flogiston , de calorische stof, het element des vuurs , in één woord , 
voor dat wat in den grond der zaak niets anders dan warmte was , 
geen plaats meer in het systeem der scheikunde te zijn. Toch kon 
lavoisier zich niet eensklaps van haar losmaken ; het bleef een niet 
te loochenen feit , dat bij vele scheikundige verschijnselen warmte 
ontstond, of, zooals het toen heette, vrijkwam ; dat zij bij andere 
verdween of althans gebonden werd. Mocht dus de warmtestof al 
geen essentieel bestanddeel van scheikundige verbindingen uitmaken , 
zij scheen er toch een dergelijke rol bij te spelen als b.v. het kristal- 
water in kristallij ne zouten. Alleen zij onttrok zich aan meting met 
de balans. 
In een tijd , toen onweegbare vloeistoffen nog tot de werkelijk be- 
staande dingen gerekend werden , kon die omstandigheid voor lavoisier 
geen reden zijn om de warmte uit zijn. stelsel te bannen; zij was 
hem alleen een aanleiding om naar een andere wijze van meten om 
te zien : en daar hij inzag , dat hier bij natuurkundige methoden alleen 
baat kon gevonden worden, riep hij de medewerking van den jongen 
laplace in, dien hij op dat gebied meer dan zichzelven vertrouwde. 
Zoo ontstond de in ieder natuurkundig leerboek afgebeelde ijscalori- 
meter, die beider namen draagt, en waarmede zij uitvoerige proef- 
nemingen deden vooral over de warmte , die bij de levensverschijn- 
selen in het dierlijk lichaam ontstaat. 
Omtrent zijn meeningen over het wezen der warmte laat lavoisier 
zich niet beslist uit ; hij toont de beide strijdende hypothesen te 
kennen , maar in zijn redeneeringen is de warmte zonder twijfel een 
onweegbare stof. Zijn verdienste op dit gebied is hierin gelegen , dat 
hij warmtehoeveelheden in maat en getal uitdrukte. 
