60 
JAMES PRESCOTT JOULE. 
De ontwikkeling der warmteleer trad een nieuwe fase in, toen de 
warmte met een meetbare mechanische grootheid werd in verbinding 
gebracht. Dat deed carnot in zijn » Re fexions sur la puissance motrice du feu." 
Hij beschouwde daarin de warmte als middel tot het verrichten van arbeid ' 
Hier worde ter loops er aan herinnerd , dat dit iets geheel anders 
is als de warmte te beschouwen als arbeidsvermogen. Het water, dat 
van de bergen stroomt kan gezegd worden te dienen bij het verrichten 
van arbeid , het bezit zelfs energie ; maar het is geen arbeidsvermogen , 
evenmin als het water in den stoomketel of de stoom waarin het 
verandert. Iedere soort van arbeidsvermogen toch moet , bij het over- 
gaan in een anderen vorm van energie, ophouden in den oorspron- 
kelijken vorm te bestaan. 
Carnot nu trok een parallel tusschen water als drijfkracht voor 
machines en warmte. Hij toonde aan , dat , evenals water slechts dan 
arbeid kan verrichten als het kan stroomen van een hooger naar een 
lager peil , zoo ook warmte slechts nuttig werk doet , als zij gaat van 
een lichaam van hoogeren naar een van lageren warmtegraad ; bij 
een zoogenaamde calorische machine heeft dan ook. steeds zulk een 
overgang plaats ; men denke hierbij b.v. aan den stoomketel en den 
condensator van een laag-druk stoomwerktuig. En evenals het be- 
schikbaar arbeidsvermogen van water evenredig is met het hoogte- 
verschil der beide niveau’s , zoo kan ook volgens carnot warmte in 
dezelfde mate meer arbeid verrichten als waarin het temperatuurverschil 
der beide lichamen grooter is ; een verschil tusschen de beide vergeleken 
gevallen is in zooverre aanwezig , dat de door warmte verkregen 
arbeid ook nog afhankelijk is van de temperatuur van ieder der 
beide lichamen , zoodat , bij gelijk temperatuurverschil . meer arbeid 
van dezelfde hoeveelheid warmte kan verkregen worden naarmate de 
lichamen kouder zijn. 
De van warmte hoogstens te verkrijgen arbeid is dus evenredig 1° met de 
hoeveelheid overgestroomde warmte , 2° met het temperatuurverschil 
der beide lichamen tusschen welke de warmte zich beweegt en 3° met 
een factor , die afhankelijk is van de temperatuur van het warmste 
lichaam , en die men carnot’s functie noemt. Bij de van stroomend water 
verkregen arbeid komt de met carnot’s functie overeenkomstige groot- 
heid niet in aanmerking. 
Uitdrukkelijk werd door carnot gezegd, dat de warmte niet ver- 
loren gaat , dat dus in het koude lichaam al de warmte teruggevonden 
wordt , die het warme verlaten heeft. 
