JAMES PRE3C0TT JOULE. 
61 
De schitterende wiskundige resultaten , die met behulp van carnot’s 
theorie verkregen werden , waren wel in staat om vertrouwen in 
haar te wekken en dus de gedachte veld te doen winnen , dat warmte 
een onvergankelijke materie was ; want al werd dit niet nadrukkelijk 
op den voorgrond gesteld , de theorie was in grond en wezen mate- 
rialistisch. 
Gelukkig evenwel is de wiskundige geslotenheid van een theorie 
slechts voor weinigen een voldoende bekoring om er zich voor altijd 
in te laten verstrikken ; en zoo stonden er van tijd tot tijd toch nog 
mannen op , die volhielden , dat de warmteverschijnselen alleen dan 
voldoende verklaard konden worden , als men aannam , dat zij haren 
grond hadden in een beweging van de moleculen der lichamen. Door 
hen , die die meening waren toegedaan , werd nu niet meer geschermd 
met philosofische argumenten , maar zij zochten het proefondervinde- 
lijke bewijs te leveren , dat warmte kon ontstaan in een lichaam onder 
omstandigheden , waarbij toevoer van buiten was uitgesloten ; dat be- 
wijs moest natuurlijk de stoffelijke theorie voor goed uit het strijd- 
perk dringen. 
Twee proeven met het bovengenoemde doel gedaan , zijn beroemd 
gebleven : die van rumford , welke in de kanongieterij te Munchen 
19 pond water aan de kook bracht door middel van de warmte ont- 
staan bij het boren van een stuk geschut, en die van davy, bij welke 
in een luchtledige ruimte twee stukken ijs gesmolten werden alleen 
door ze tegen elkander te doen wrijven. 
Had RUMFORD een zeer eenvoudige controleproef niet verzuimd , 
en had davy wat strenger geredeneerd bij de gevolgtrekkingen, die 
hij maakte , dan zoude aan hen beiden de eer toekomen de onstoffe- 
lijke natuur der warmte bewezen te hebben. 
Al mogen wij hun nu die eer niet geven , toch moeten wij in hun 
proeven kostbare vingerwijzingen zien , die anderen zich ten nutte 
maakten bij den verderen opbouw der warmtewetenschap ; en , waar 
de namen van de grondvesters der thermodynamika genoemd worden , 
mogen de hunne allerminst ontbreken. Joule was met beider arbeid 
bekend en zijn eigen werk bleef dus niet vrij van den invloed , dien 
die kennis moest uitoefenen. Maar noch door davy, noch door rum- 
ford was zelfs maar het vermoeden geopperd , dat warmte een sequi- 
valent in arbeid had, dat warmte dus gemeten kon worden met ar- 
beidsmaat. Hun streven was het veel meer het wezen der warmte te 
doorgronden. Gesteld , dat door hun proeven overtuigend ware gebleken ; 
