62 
JAMES PRESCOTT JOULE. 
dat warmte geen stof is , maar dat de warmteverschijnselen op de 
eene of andere wijze met beweging der moleculen samenhangen, dan 
zou do wetenschap daarmede ongetwijfeld een schrede voorwaarts ge- 
daan hebben. Maar het geheim van het wezen der warmte zou daar- 
mede niet ontsluierd geworden zijn ; veel minder zou er door gewet- 
tigd geworden zijn de dwaze uitspraak , die men zelfs nu nog wel 
eens hoort: Warmte is beweging. 
Beweging op zichzelve immers is geen meetbare grootheid ; wel 
zijn er verschillende quantitatieve begrippen , die met het begrip be- 
weging in verband staan , zooals snelheid , bewegingshoeveelheid , be- 
wegingsenergie ; met welke van die allen nu warmte gelijksoortig is 
en met welke zij dus metend vergeleken kan worden , blijft nog een 
open vraag, al is in het algemeen vastgesteld, dat warmte met be- 
weging iets te doen heeft. Wat de wetenschap boven alles noodig 
had was de kennis van de eene of andere welbekende physische groot- 
heid , waarmede warmte sequivalent is ; de kennis van haar aard en 
wezen zou dan wel van zelf volgen. 
Het is nu deze dringende eisch , dien joule vervulde , toen hij als 
sequivalent der warmte arbeid vond. Hij deed deze ontdekking niet , 
geleid door den gedachtengang van voorgangers , maar uitsluitend door 
de glasheldere logika , waarmede hij uit zijn eigene proeven besluiten 
trok , en die besluiten weer tot het uitgangspunt maakte van nieuwe 
proevenreeksen. Zoo schijnt het, wanneer men zijne eerste verhande- 
lingen doorleest , alsof hij zonder inspanning en strijd , geleidelijk naar 
zijn onsterfelijk resultaat als het ware werd heen gelokt. Daarin ligt 
zijn genialiteit. 
In vele opzichten doet joule ons aan faraday denken. Ook bij 
hem vinden wij die bewonderenswaardige samenwerking van brein en 
handen, dat denkend experimenteeren en experimenteerend denken , dat 
zijn grooten landgenoot kenmerkt ; en ook bij hem diezelfde wiskun- 
dige gedachtengang , die wiskundige symbolen kan missen , en waarbij 
de physische grootheid nooit uit het oog verloren en nooit begraven 
wordt onder mathematische vormen. 
Men zou nu allicht meenen , dat , waar joule moeite had om het 
gros van zijn tijdgenooten te overtuigen van de waarde en de juist- 
heid van zijn beschouwingen , hij althans bij faraday een open oog 
voor beiden moest gevonden hebben. Een feit is het echter , dat faraday 
hem afried om zijn groote verhandeling van 1843 » On the calorie Effects 
of Magneto-Electricity and on the Mechanical value of heat ” , aan de 
