64 
JAMES PRESCOTT JOULE. 
in het eerste geval dat arbeidsvermogen zich omzetten in warmte en 
die warmte veranderen in arbeid , daarbij het oog hebbende op het 
stoomwerktuig; wat het zink aangaat, hij ziet het door bemiddeling 
van den galvanischen stroom warmte leveren en mechanischen arbeid 
of chemische energie , al naarmate wij den stroom leiden in motoren 
of door elektrolytische cellen ; en volkomen duidelijk is het aan joule , 
dat hier slechts omzetting plaats heeft zonder winst en ook zonder 
verlies. 
Als hem door iemand gevraagd wordt of de warmte van het bloed 
niet misschien haar oorzaak heeft in de wrijving tegen de vaatwanden , 
antwoordt hij, dat dat gedeeltelijk althans waar moet zijn, maar, dat 
daarbij niet vei»geten moet worden , dat het vermogen om die wrijving 
te overwinnen door het bloed verkregen is uit de scheikundige energie , 
die het verbruikte voedsel bezat , en dat dus in laatste instantie de 
geheele bloedwarmte denzelfden oorsprong heeft. »Maar indien het 
dier bezig was met het in beweging brengen van een machine of 
met het beklimmen van een berg, dan vermoed ik, dat in verhouding 
tot de spierkracht , die daarbij wordt aangewend , een vermindering 
zou worden waargenomen in de warmte , die door een gegeven schei- 
kundige werking in het lichaam wordt ontwikkeld.” 
Men ziet uit deze laatste, letterlijk vertaalde, zinsnede, dat slechts 
de nieuwere uitdrukkingswijze er aan ontbreekt om joule’s denk- 
beelden volkomen modern te doen zijn. 
Het zij mij vergund nog enkele regelen van joule weêr te geven ; 
zij geven een goed denkbeeld van de smijdigheid, waarmede zijn geest 
zich wist te plooien , wanneer nieuwe feiten hem drongen om gelief- 
koosde meeningen op zijde te zetten , en tevens van de frisehheid 
waarmede zijn verbeeldingskracht zich van die feiten meester maakte 
tot het scheppen van een voorstelling van wat er in de verborgen 
werkplaats der natuur, in de atomenwereld, plaats heeft. 
»Ik wil ten slotte opmerken, dat de proeven in dit opstel be- 
schreven niet in strijd zijn met de meeningen , die ik vroeger had 
omtrent den elektrischen oorsprong der scheikundige warmte ; wel 
worden zij er door gewijzigd. Vroeger had ik getracht te bewijzen, 
dat , wanneer twee atomen zich met elkander verbinden , de ontwik- 
kelde warmte juist dezelfde is , die zou ontwikkeld zijn door den gal- 
vanischen stroom , die door die scheikundige werking zou kunnen 
ontstaan , en dat zij daarom evenredig is met de intensiteit van de 
chemische kracht, die de atomen dringt om zich met elkander te ver- 
