JAMES PRESCOTT JOULE. 
66 
Wanneer wij ons joule’s beschouwing herinneren naar aanleiding 
van de verbindingswarmte van vloeibare en gasvormige lichamen , dan 
begrijpen wij, dat hij die onderstelling onmogelijk a priori maken kon. 
Ook wanneer een gas samengeperst wordt naderen de deeltjes elkander ; 
nu was het niet alleen mogelijk, maar zelfs waarschijnlijk, dat een 
deel van de ontstane warmte moest op rekening gesteld worden van 
aantrekkende krachten , die de moleculen onderling op elkander uit- 
oefenen , en die bij dat naderen arbeid verrichten ; maar toch bleef 
de mogelijkheid niet uitgesloten , dat die arbeid klein genoeg was om 
verwaarloosd te mogen worden. Het kon onderzocht worden. 
Gesteld , dat wij een zekere hoeveelheid sterk samengeperste lucht 
vergunnen om zich te verdeelen over een veel grootere ruimte , door 
het vat, waarin zij zich bevindt, plotseling in verbinding te stellen 
met een ander luchtledig vat, dan wordt daarbij geen zoogenaamde 
uitwendige weérstand overwonnen , daar de zich uitzettende lucht geen 
andere lucht op zijde behoeft te dringen. Maar , oefenen de lucht- 
deeltjes aantrekking op elkander uit , dan wordt wel die aantrekking 
overwonnen ; daartoe is arbeid noodig, en , daar die arbeid niet van buiten 
geleverd wordt, moet een zekere hoeveelheid warmte als sequivalent 
opgeofferd worden : het gas zal kouder worden. Joule deed de proef 
en zij gaf een negatieve uitkomst, met andere woorden: de hoeveel- 
heid verloren gegane warmte bleek zoo klein te zijn , dat zij zich 
onttrok aan de waarneming , niettegenstaande hij nu thermometers 
had laten maken , die in gevoeligheid alle te voren vervaardigde in 
de schaduw stelden. 
Na dat voorloopige onderzoek mocht aangenomen worden , dat de bij 
samenpersing van lucht ontstane warmte uitsluitend haar sequivalent 
had in den aan de samenpersing ten koste gelegden arbeid. 
Het is onnoodig in de bijzonderheden der proefneming te treden , 
de algemeene gang van het onderzoek zal uit het voorgaande genoeg- 
zaam duidelijk zijn. Joule vond als gemiddelde uitkomst van vele 
proeven 798 voetponden. 
Het is hier de plaats om een enkel woord te zeggen over een man , 
wiens naam boven slechts in ’t voorbijgaan genoemd is , toen een korte 
schets van de geschiedenis der warmteleer gegeven werd. 
Robert julius mayer wordt dikwijls in één adem met joule ge- 
noemd , wanneer er sprake is van het mechanische warmte-sequivalent , 
en er is een zelfs nu nog niet geëindigde strijd ontstaan over het 
aandeel , dat mayer aan de ontdekking er van heeft gehad. Die strijd 
