30 
OVER BACTERIOLOGISCH ONDERZOEK. 
hebben alle aanvallen glansrijk afgeslagen en men kan het thans als 
een vaststaand feit aannemen , dat zij de oorzaak der cholera zijn. 
Behalve ten aanzien van deze algemeene , maar wegens hunne prin- 
cipieele beteekenis hoogst gewichtige vraagpunten , heeft de bacterio- 
logische navorsching in velerlei richtingen vasten voet gekregen en 
de verhouding der pathogene bacteriën tot de infectie-ziekten duidelijk 
gemaakt.” — Koch vermeldt nu met korte woorden eenige dier 
vraagpunten, die slechts door de vorderingen van onze kennis der 
bacteriën zijn op te lossen : hoe de ziektestoffen zich in andere midden- 
stoffen dan het lichaam gedragen ; of de ziekmakende parasieten uit- 
sluitend in het menschelijk of dierlijk organisme tehuis behooren , 
of wel ook buiten dat organisme de voorwaarden voor hun be- 
staan kunnen vinden en slechts bij gelegenheid als ziekte-oorzaken 
werken , — eene vraag die van groote prophylactische beteekenis is , 
bepaaldelijk voor de tuberculose. Voorts heeft men betere denk- 
beelden verkregen aangaande de wijze, waarop de ziekte-opwekkers 
in het lichaam dringen, alsmede over de wijze, waarop zij zich in 
dat lichaam gedragen. Vervolgens vermeldt koch het menigvuldig 
voorkomen van combinatiën van meer dan eene infectieziekte , waarbij 
de eene als primaire , de andere als secundaire ziekte beschouwd moet 
worden , hoedanige combinatiën bij pokken , roodvonk , diphtheritis , 
cholera en ook bij typhus en tuberculose worden waargenomen ; — 
eindelijk de produkten van de stofwisseling der bacteriën , waarvan 
eenige giftig zijn en misschien invloed op de verschijnselen der ziekte 
uitoefenen. Van gewicht zijn hier vooral de nieuwelings ontdekte 
vergiftige eiwitstoffen , de zoogenaamde toxalbuminen , die uit de 
culturen van miltvuur- , diphtheritis- en tetanus-bacteriën kunnen 
worden gewonnen. 
» Bijzonder” — dus vervolgt koch, »is ook de mede hier behoorende 
vraag naar het wezen der immuniteit voor besmettelijke ziekten be- 
studeerd , eene vraag , die slechts met behulp der bacteriologie is 
te beantwoorden. Men is echter te dezen aanzien nog niet tot eene 
eigenlijke oplossing gekomen , maar het wordt toch meer en meer 
duidelijk , dat de eenigen tijd lang op den voorgrond staande meening , 
volgens welke hier gedacht moet worden aan zuiver cellulaire wer- 
kingen , aan een soort van kamp tusschen de indringende parasieten 
en de van de zijde des lichaams de verdediging op zich nemende 
»phagocyten”, steeds meer grond verliest, en dat hier hoogstwaar- 
schijnlijk chemische werkingen de hoofdrol spelen. 
