OVER BACTERIOLOGISCH ONDERZOEK. 
29 
in de zieke organen de voorwaarden van bestaan aantroffen , die 
in het gezonde lichaam voor hen niet te vinden waren. Menigeen 
erkende wel de ziektemakende eigenschappen der bacteriën , maat- 
hield het voor mogelijk dat zij eerst onder den invloed van het 
ziekteproces uit ongevaarlijke , toevallig of ook normaal aanwezige 
mikroörganismen , zich tot pathogene bacteriën ontwikkeld hadden. Kon 
het nu echter aangetoond worden , vooreerst , dat in ieder op zich 
zelf staand geval der betrokken ziekte de parasiet werd gevonden , 
en wel onder omstandigheden , die bij de pathologische veranderingen 
en het klinisch verloop der ziekte passen ; — ten tweede , dat hij bij 
geen andere ziekte als toevallige en niet pathogene parasiet voor- 
komt ; — en ten derde , dat hij , van het lichaam volkomen geiso- 
leerd en in reinkuituren voldoende omgekweekt , in staat is de ziekte 
opnieuw te voorschijn te roepen ; — dan kon die parasiet niet meer 
een toevallige, onwezenlijke eigenschap der ziekte zijn, maar er kon 
in dit geval aan geen andere verhouding tusschen parasiet en ziekte 
gedacht worden, dan dat de eerste de oorzaak der laatste is. 
Men heeft nu dan ook het bewijs daarvoor kunnen leveren ten 
aanzien van een aantal infectieziekten, zooals miltvuur, tuberculose, 
erysipelas , tetanus en vele ziekten van dieren , — in ’t algemeen 
voor nagenoeg al die ziekten die op dieren kunnen worden overge- 
dragen. Daarbij is het nu verder gebleken , dat ook in al die gevallen 
van infectieziekten , waarbij het gelukt is het geregelde en uitsluitende 
voorkomen van bacteriën aan te toonen , deze zich nooit gedragen als 
toevallige woekeringen , maar als die bacteriën , welke reeds met 
zekerheid als pathogeen zijn erkend geworden. Wij hebben daarom 
thans recht om te beweren dat , wanneer maar aan de twee eerste 
der boven gestelde eischen voldaan is , — wanneer dus het gere- 
geld en uitsluitend voorkomen van den parasiet kan worden aan- 
getoond , de oorzakelijke samenhang van parasiet en ziekte ook ten 
volle bewezen is. Dit in ’t oog houdende , moeten wij eene reeks 
van ziekten , bij welke het tot dusver niet of niet volkomen gelukt 
is proefdieren te infecteeren en alzoo aan den derden eisch te voldoen , 
toch als parasitisch beschouwen. Tot deze ziekten behooren ingewands- 
typhus , diphtheritis , lepra , recurrens , aziatische cholera. Op de 
cholera moet ik hier bepaaldelijk en uitdrukkelijk wijzen , omdat men 
zich tegen de bacteriologische opvatting van die ziekte met ongewone 
hardnekkigheid heeft verzet. Er zijn alle mogelijke pogingen aangewend 
om de cholerabacillen van hun specifiek karakter te berooven , maar deze 
