EENHEID VAN TIJD. 
5 
II 
In den gezelligen ouden tijd , toen zich de trekschuiten met slakken- 
gang van de eene naar de andere plaats bewogen , werd de behoefte 
aan eenheid van tijd niet gevoeld. Men nam het zoo nauw niet met 
den tijd , en elke plaats kon er den haren, op nahouden ; een tijd , 
die meestal door den koster of schoolmeester geregeld werd l . In 
steden , die zich behalve uurwerken ook zonnewijzers konden aanschaffen , 
vormden deze den grondslag der tijdaanwijzing, zooals te Utrecht, 
waar in 1626 nog vijf koperen zonnewijzers aangekocht werden, en 
in 1653 andermaal vijf 
Hierin vindt men dan ook de verklaring, dat tegen den muur van 
zoo menigen toren in ons land een zonnewijzer is aangebracht. Dirck 
adriaensz valcoogh , die in 1591 zijn Regel der Duytsche Schoolmeesters 
schreef, heeft o. m. een hoofdstuk gewijd aan: »Eèn Compas , oft 
Sonnewijser waer op en by de Schoolmeester de Clock stellen sal op 
haer uren, als de Sonne schijnt.” Zie hier wat hij omtrent den tijd 
mededeelt : 
JANUARITJS. 
»Den 4 dagh 8 uren, Son op te 8 uren onder te 4 uren. 
Den 1 5 dagh 8 uren , 2 vierendeelen : Son een vierdedeel voor achten op , ende een 
vierendeel nae 4 onder. 
Den 24 dagh 8 uren 3 vierendeelen: Son 2 vierendeelen voor achten op ende een 
vierendeel nae 4 onder. 
Den lesten dagh 9 uren 2 vierendeelen : 1 vierendeel de Son na 7 op , een vierendeel 
voor 5 onder.” 
Op deze wijze worden voor elke maand de lengte der dagen , en 
de op- en ondergangsuren van de zon medegedeeld, maar toch kan 
valcoogh in zijn hoofdstuk omtrent het stellen van het uurwerk de 
verzuchting niet onderdrukken : 
»T’ is doch quaet te doen , dat wy niet en kunnen”. 
In andere gemeenten , waar men zich zelfs de weelde van een 
uurwerk niet kon veroorloven , werden andere middelen te baat ge- 
1 F. a. HOEEER, Geschiedenis der openbare tijdaanwijzing , bl. 42. 
3 F. A. HOEEER , Geschiedenis der openbare tijdaanwijzing , blz. 6. 
