EENHEID VAN TIJD. 
3 
tijden zichtbaar en hoorbaar voor te stellen. Aanvankelijk in recht- 
streeksch verband met hemellichamen , men denke slechts aan het 
meten der schaduwen en aan de zonnewijzers , 1 ontwikkelden zij 
allengs zoo , dat deze samenhang aan de groote menigte ontsnapte. 
Toch is en blijft onze tijdopgave geketend aan waarnemingen van 
hemellichamen , en vormen zij het punt van uitgang. Bij de indeeling 
van dag en nacht was de zon regelaar. Wilde men haar thans die 
rol nog rechtstreeks aanwijzen en den hoogsten stand der zon als 
den middag aannemen , dan zou men spoedig opmerken , dat de tijd- 
ruimten tusschen de opvolgende hoogste standen der zon niet even 
lang zijn. De tijd, dien rechtstreeks de zon aangeeft met verschil in 
lengte der dagen , heet de ware tijd , dien een goed ingerichte en be- 
hoorlijk geplaatste zonnewijzer aangeeft. De verschillen in tijd tusschen 
de opvolgende hoogste standen der zon ontstaan door de ongelijk- 
matige beweging der aarde langs hare elliptische loopbaan, en den 
schuinen stand van de as der aarde ten opzichte van het vlak dier 
baan. Onze uurwerken , die een regelmatigen gang hebben , kunnen 
dus den waren tijd niet aangeven. Daarom is de middelbare tijd in 
gebruik gekomen. Deze tijd wordt door de denkbeeldige zon aange- 
geven , die met de werkelijke steeds tegelijk in de nachtevenings- 
punten is , maar voor het overige zich met gelijkmatige snelheid in 
het vlak van den evenaar beweegt. Deze denkbeeldige zon snelt dus 
soms de ware vooruit , blijft somtijds achter haar , terwijl somtijds 
beide tegelijk door den meridiaan gaan. Het verschil in tijd tusschen 
beiden wordt tijdvereffening genoemd , en voor eiken dag van het 
jaar berekend. Door deze tijdvereffening bij den waren tijd op te tellen , 
of van dezen tijd af te trekken , vindt men den middelbaren tijd. Be- 
halve den waren en middelbaren tijd heeft men nog den sterrentijd. De 
tijd , dien eene ster noodig heeft om tot dezelfde plaats aan den hemel 
terug te keeren , noemt men sterrendag , die in 24 deelen , sterrenuren 
genaamd , verdeeld wordt. De sterrenkundigen bedienen zich van zulke 
dagen en uren , omdat zij daarvan zeer gemakkelijk de juistheid 
kunnen nagaan , en tevens daardoor de plaats der sterren zonder veel 
moeite kunnen bepalen. De sterrendag, in middelbaren tijd uitgedrukt, 
is 23 uren, 5b min. en 4 sec. lang, waaruit men onmiddellijk kan 
1 F. A. ROEFER , Geschiedenis der openbare tijdaanwijzing , blz. 3. Zie ook mijn 
opstel »Iets over tijdmeters bij de Israëlieteu” in de Stemmen voor Waarheid en Vrede , 
1889, blz. 497. 
