JAMES PRESCOTT JOULE. 
67 
wordt van sommige zijden gevoerd met een bitterheid , die men met 
de waardigheid der wetenschap onbestaanbaar zou achten. 
De zaak is deze : 
Een paar jaar vóór joule had werkelijk mayer , die arts te Heil- 
bronn en een buitengewoon scherpzinnig man was , geleid door theo- 
rethische maar zeer vernuftige bespiegelingen , de warmte voorgesteld 
als arbeidsvermogen. Hij had zelfs het mechanische sequivalent bepaald 
met behulp van een berekening, die hij moest gronden op tamelijk 
onjuiste gegevens ; hij moest dat doen om de eenvoudige reden , dat 
er geen betere waren en hij niet in de gelegenheid was om zich 
langè experimenteelen weg juistere te verschaffen. Hij leidde uit die 
gegevens af, hoeveel een gas moet af koelen , als het, de buitenlucht 
op zijde dringende, en dus arbeid doende, zich uitzet; en zoo kwam 
hij tot zijn resultaat langs een weg , die met den door joule ingesla- 
genen en boven beschrevenen eenige overeenkomst heeft; althans beider 
gedachtengang is nagenoeg dezelfde. Maar mayer nam zonder bewijs aan, 
dat de bij de uitzetting van een gas verrichte arbeid alleen bestaat in 
den uitwendigen arbeid noodig voor het wegdringen van de dampkrings- 
lucht , dat dus slechts de weêrstand overwonnen moet worden , dien het 
gas ondervindt als het zich de grootere ruimte op de dampkrings- 
drukking moet veroveren. Hij dacht zelfs niet aan de mogelijkheid , dat 
er ook inwendigen arbeid te verrichten kon zijn om de moleculen tegen 
hun onderlinge aantrekking in, van elkander te verwijderen. Daarom 
mist mayer’s betoog een streng logischen grondslag. Al verdienen zijn 
groote oorspronkelijkheid en scherpzinnigheid bewondering, al moet 
erkend worden , dat hij , die niet tot het gilde der eigenlijke natuur- 
kundigen behoorde , zijn tijd vooruit was , toch mag vari hem niet 
gezegd worden , dat hij de leer van de equivalentie tusschen arbeid en 
warmte onwrikbaar heeft vastgesteld , zooals joule. 
Mayer heeft zijn verhandeling over de arbeidswaarde der warmte 
geplaatst in een door natuurkundigen weinig gelezen tijdschrift , en 
wat joule op hetzelfde gebied verricht heeft bleef geheel buiten zijn 
invloed. 
Waarschijnlijk ook ten gevolge van de weinige erkenning, die zijn 
groote verdiensten vonden, is mayer krankzinnig geworden; maar van 
die ziekte is hij later gelukkig hersteld. Langzamerhand werden in- 
tusschen zijn geschriften bekend, en, toen het bleek, dat die over- 
vloeiden van oorspronkelijke gedachten , en tevens de schrijver door 
zijn tragisch lot belangstelling wekte, maakte tyndall in een edel- 
