JAMES PKESCOTT JOULE. 
van de een of andere zijde een nieuw licht heeft geworpen , zij het 
door een op eigen proeven gegronde vernuftige hypothese , zij het 
door het verbeteren der instrumenteele hulpmiddelen by het onder- 
zoek. Van één arbeid, door hem en Thomson gezamenlijk verricht, 
moet evenwel een kort verslag gegeven worden , omdat hij in een zeer 
nauw verband staat met de equivalentie tusschen warmte en arbeid , 
en in zekeren zin den sluitsteen levert voor het door joule opge- 
richte gebouw. 
Wij hebben vroeger gezien , dat ook carnot het verband tusschen 
warmte en arbeid onderzocht had en dat ook hij tot een wet was 
gekomen. Wat blijft er van die wet over, wanneer zij bezien wordt 
in het licht der nieuwe theorie? Die vraag stelde zich Thomson. Het 
bleek hem, dat zij een groote waarheid behelst, wanneer men slechts 
carnot’s onwezenlijke en onjuist gebleken toevoeging weglaat, dat nl. 
de tot het verrichten van arbeid dienende warmte in hoeveelheid on- 
veranderd blijft. Wanneer men aan joule’s theorie vasthoudt, kan 
carnot’s wet ongeveer aldus worden uitgesproken : Gesteld , dat bij 
het gebruik van een calorische machine warmte van een warmer naar 
een kouder lichaam wordt overgebracht en daarbij zooveel mogelijk in 
arbeid wordt omgezet ; bij zulk een volmaakte machine verhoudt zich 
de hoeveelheid warmte , die het warmste lichaam verlaat , tot die , 
welke onomgezet in bet koudste aankomt, als de temperatuur van 
het warme lichaam tot die van het koude , mits die temperaturen 
niet van het gewone nulpunt van Celsius gerekend worden , maar van 
een temperatuur die ongeveer 273 graden C. onder het vriespunt 
ligt Het blijkt hieruit, dat de in arbeid omgezette en dus verdwenen 
warmte evenredig is met het temperatuurverschil , en , bij gelijk ver- 
schil , een des te grooter breukdeel zal zijn van de geheele hoeveel- 
heid overgestroomde warmte , naarmate de beide lichamen kouder zijn. 
Nu is het begrip van temperatuur moeilijk juist te omschrijven ; 
verschillende kwikthermometers toch , al geven zij het vriespunt en 
het kookpunt juist aan , zullen bij andere temperaturen in het alge- 
meen van elkander afwijkende aanwijzingen doen ; dat is een gevolg 
van verschillen in de eigenschappen der glassoorten , waarvan zij ge- 
maakt worden; veel meer overeenstemming , maar nog geen volkomene , 
vertoonen in dat opzicht luchtthermometers , bij welke een tempera- 
tuursverhooging gemeten wordt met behulp van de drukvermeerde- 
ring , die een opgesloten gas bij verwarming ondergaat. 
Nu zag Thomson in, dat de gewijzigde wet van carnot, aan welke 
