JAMES PRESCOTT JOULE. 
73 
door het min of meer zwevende van het begrip temperatuur een 
zekere onbestemdheid moest eigen zijn , kon dienstbaar gemaakt 
worden aan het vaststellen van een absolute temperatuurschaal , die 
geheel onafhankelijk zou zijn van den aard der thermometrische stof; 
men behoefde haar slechts om te keeren en de verhouding van twee 
temperaturen te definieeren als volgt: de warmtegraden van de beide 
lichamen , die bij een volmaakte calorische machine warmte afstaan 
en opnemen , verhouden zich als de afgestane en opgenomen hoeveel- 
heden warmte. Stelt men daarenboven het verschil van de gewoonlijk 
vries- en kookpunt genoemde temperaturen op 100 schaaldeelen , dan 
zijn de warmtegraden der beide bovengenoemde lichamen ondubbelzinnig 
bepaald ; zij kunnen door twee cijfers worden uitgedrukt , van welke 
immers de verhouding en het verschil gegeven zijn. Dat daarmede 
de temperatuur van ieder ander lichaam even ondubbelzinnig bepaald 
is, behoeft wel niet nader uiteengezet te worden. 
Het kwam er nu slechts op aan volgens deze zoogenaamde absolute 
temperatuurschaal een thermometer te verdeelen, of, wat op hetzelfde 
neerkomt, een tabel te maken, in welke, naast de door een bepaalden 
thermometer aangegeven temperaturen , de overeenkomstige absolute 
warmtegraden stonden vermeld. Proeven met calorische machines waren 
daartoe onnoodig ; er zijn gegevens genoeg bekend, om, zonder afzon- 
derlijke proefneming , in den geest een volmaakte luchtmachine van 
stap tot stap in haar werking te kunnen volgen. Alleen één punt 
moest beter dan te voren worden vastgesteld, nl. of zonder voorbe- 
houd mocht worden aangenomen het door joule verkregen resul- 
taat, dat bij het uitzetten van een gas alleen warmte wordt be- 
steed tot het verrichten van uitwendigen arbeid ; wij hebben reeds 
gezien , hoe joule daartoe gekomen was door de temperatuur na te 
gaan van een zich vrij uitzettende hoeveelheid lucht , terwijl mayer 
het zonder bewijs had aangenomen. Voor thomson’s doel was evenwel een 
scherper onderzoek noodzakelijk ; en daartoe verbond hij zich met joule. 
De gevolgde methode liet een groote nauwkeurigheid toe ; zij bestond 
in hoofdzaak hierin , dat een stroom gas geperst werd door een buis , 
in welke zich een vernauwing of een poreuse prop bevond; wanneer nu een 
standvastige strooming verkregen was, werd de temperatuur vóór en ach- 
ter de vernauwing bepaald. Achter de vernauwing had het gas natuurlijk 
een kleinere dichtheid dan daarvoor ; behelsde nu mayer’s onderstel- 
ling waarheid , dan moest het uittredende gas even warm zjjn als het 
instroomende ; was dat zoo niet, zooals werkelijk bleek, dan kon uit 
