82 
HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
maar stellig later in gebruik gekomen dan goud , zilver en koper. 
Wat men eerder gekend heeft: ijzer, lood of tin, is niet te zeggen. 
Dat men het tin vroeg gebruikt moet hebben , kan men reeds af- 
leiden uit de verdeeling der beschavings-geschiedenis in het steenen-, 
bronzen- en ijzeren tijdperk. Brons toch is eene legeering van koper 
en tin. Die verdeeling is in 1836 in de wetenschap ingevoerd dooi- 
den Deenschen oudheidkundige Thomson, als vrucht zijner studie van 
het rijke museum van oudheden te Kopenhagen , waarvan hij directeur 
was. De verdeeling vond spoedig overal ingang. Nieuw was het 
denkbeeld niet , men vindt het reeds bij hesiodus , duidelijker nog 
bij LUCRETJU3 (Romeinsch dichter, 95 jaar v. Christus) in de volgende 
bewoordingen : »De handen , nagels en tanden waren de oudste wapens , 
» vervolgens knuppels en steenen. Daarna, toen men zich van de 
»vlam en het ijzer leerde bedienen, werd de kracht van het ijzer 
»en de macht van het erts beproefd. Maar ’t gebruik van het erts 
»was eerder bekend, dan dat van het ijzer.” 
Wat is erts? het woord genomen niet in den thans gebruikelijken 
zin van een delfstof, die een zwaar metaal bevat, maar zooals het 
in het Oude Testament voorkomt en beantwoordende aan het He- 
breeuwsche »n , choshet”, het Grieksche »chalkos” en het Latijnsche 
»aes” ? 
Bedenkt men hoe moeilijk het , bij gebrek aan chemische kennis , 
voor de ouden moet geweest zijn om metalen en metaallegeeringen 
van elkander te onderscheiden , dan kan het niet verwonderen , dat 
het woord verschillende beteekenissen gehad heeft, en men dikwerf 
raden moet, aan welke meer scherpe, tegenwoordige benaming het 
in een gegeven citaat van een ouden schrijver beantwoordt. In ? t 
algemeen kan men zeggen, dat men onder »erts” hetzij koper (d. i. 
roodkoper) , hetzij een gele koperlegeering verstond , en wel meer be- 
paaldelijk eene legeering van koper met zink (messing of geelkoper) 
of met tin (brons). 
De oudste beteekenis schijnt voornamelijk roodkoper geweest te 
zijn. Het metaal zink kenden de ouden, als zoodanig niet, maar door 
cadmia (eene zinkhoudende delfstof) met roodkoper te smelten, 
verkregen zij geelkoper, dat men als een geel geverwd koper be- 
schouwde. Men hield dus rood koper en geel koper voor dezelfde 
zelfstandigheid , alleen van elkander verschillend in kleur en in 
eenige min wezenlijke eigenschappen. Later, zoo bij pliniüs , ontstaat 
verschil in de benamingen: »aes” (erts) beteekent nu vooral geelkoper , 
