HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
83 
terwijl roodkoper »aes cyprium” (naar het aan koper rijke eiland 
Cyprus) genoemd wordt, waaruit het Latijnsche woord »cuprum”, ons 
» koper”, ontstaan is. Nog later onderscheidt men ook door den naam 
geelkoper van brons (de legeering van tin met koper), dat men »aes 
brundusium” noemde (Grieksch: bronteesion) naar de stad Brindisi , 
beroemd om haar bronswerk, waaruit volgens berthelot het moderne 
woord »brons” ontstaan is. Ook de Egyptenaren schijnen door den naam 
rood koper niet van brons onderscheiden te hebben. Volgens lepsius 
heetten beiden bij hen »chomt”. Evenwel — en dit verdient opmer- 
king — vindt men soms, als brons bedoeld wordt, eene bijvoeging: 
»chomt uit Azië”. 
De verdeeling van Thomson , hoewel door vele oudheidkundigen 
gevolgd , bleef niet onbestreden. Sommigen meenden , en enkelen 
meenen nog , dat het ijzer minstens even lang bekend is als het 
brons , en dat men alleen onderscheiden kan tusschen een steen- en 
een metaal-periode. Werkelijk is het ijzer zeer vroeg bekend geweest, 
en in Egypte minstens 3000 jr. v. chr. voor de vervaardiging van 
werktuigen gebezigd. 1 Wat men nu het vroegste gekend en gebezigd 
heeft: het ijzer of het brons (dus niet alleen het stellig reeds eerder 
bekende koper , maar ook het tin) is onbeslist. 
Maar, volgens mijne bescheidene meening , is dit ten aanzi'en van de 
juistheid of onjuistheid van de verdeeling van Thomson, de eigenlijke 
vraag niet. Die vraag is deze : welk metaal diende het eerst als ge- 
woon , algemeen gebruikelijk materiaal voor wapens , landbouwwerk- 
tuigen en allerlei gereedschap? En dit metaal nu is niet het ijzer 
geweest, dat zeer lang, zelfs nog in de historische tijden, moeilijk 
verkrijgbaar was uit de ertsen en lastig te bewerken , bijgevolg zeer 
kostbaar, maar het brons. Het is toetegeven : 3000 jaar v. chr. 
kende men het ijzer in Egypte. Maar nog lang daarna bezigde men 
wapens van brons , zoowel ter aanval als ter verdediging. Dit blijkt 
1 Volgens LEPSIUS vervaardigden de Egyptenaren reeds 5000 j. geleden enkele harde 
instrumenten uit ijzer , terwijl zij voor andere werktuigen brons bezigden ; over de gereed- 
schappen , die hen voor ’t uitsmelten der ijzerertsen dienden , hebben oude inschriften 
eenig uitsluitsel gegeven. Van deze is de oud-Egyplische blaasbalg nog op den huidigen 
dag in de biuneulanden van Afrika in gebruik. Tusschen de voegen van de piramide 
van CHEOPS, omtrent 3000 jr. v. CHR. gebouwd, is bij gelegenheid dat men eene steen- 
laag deed springen een ijzeren kling gevonden, en dat wel op eene plaats, die deze 
na den voltooiden bouw onmogelijk had kunnen bereiken. 
