84 
HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
uit de afbeeldingen in de Egyptische graven : blauw gekleurde wapens 
(d. i. van ijzer) komen niet voor, deze zijn altijd rood of geelbruin 
(brons-kleur). Naar die afbeeldingen te oordeelen , waren zeer lang 
alleen de leêren helmen en borstlappen met ijzeren plaatjes en ringen 
bekleed en dat alleen bij de aanzienlijken. Dit bewijst de zeldzaamheid , 
de kostbaarheid van het ijzer destijds. Ook in de gedichten van 
homerus is op verschillende plaatsen van ijzer sprake, maar niette- 
min vechten de helden van den Ilias met wapens van brons. Ken- 
merkend is ook, dat bij homerus de smid »chalkeus” heet (naar 
»chalkos”: erts), terwijl hij eerst veel later »sideereus” genoemd 
wordt (naar »sideeron”: ijzer). Maar genoeg: ieder die in een museum 
van oudheden met eenige oplettendheid heeft rondgezien , zal hebben 
opgemerkt , dat men oudtijds velerlei voorwerpen van brons bezigde , 
die wij thans veel doelmatiger uit ijzer vervaardigen. Het schijnt daarom 
volkomen gerechtvaardigd , dat men eene brons- en eene ijzer-periode 
onderscheidt , ook al moet men toegeven dat het ijzer in het eerste 
tijdperk niet onbekend was. 
Meer gegrond , en thans ook vrij algemeen erkend , is deze wijzi- 
ging in de verdeeling van Thomson , dat men tusschen steen- en 
brons-tijdperk nog eene periode , die van het koper , inlascht. Hier- 
voor pleit reeds dadelijk de overweging, dat het veel aannemelijker 
is, dat men eerst beproefde van een enkel metaal bruikbare werk- 
tuigen te vervaardigen. Dit metaal is dan het koper, dat in ver- 
scheidene landen ten deele metalliek , ten deele in licht herleidbare 
verbindingen voorkomt. Eerst daarna zal men gevonden hebben , dat 
door samensmelting met een ander metaal (tin , of ook wel met 
»cadmia”), het koper harder en voor vele toepassingen beter geschikt 
werd. Dit, en met name de bereiding van brons, eischte evenwel 
een hoogeren trap van ontwikkeling. Want tin komt op verre na 
niet overal voor, slechts op enkele bepaalde plaatsen. Geene daarvan 
hadden de volken der oudheid , die rondom de Middellandsche Zee 
woonden, in hunne nabijheid; wel daarentegen het koper. Vandaar 
dus de stelling : aan de brons-periode moet een koper-tijdperk vooraf 
zijn gegaan. Nu is er zoodanig tijdperk stellig geweest in Amerika ; 
vele volkstammen waren bij de komst der Spanjaarden in dit wereld- 
deel in ’t bezit van uit zuiver koper gesmede werktuigen. In de 
laatste jaren heeft men nu , voor en na , ook in de oude wereld op 
verschillende plaatsen gereedschappen uit rood koper opgedolven. 
Zoo in sommige Zwitsersche paalwoningen, vroeger voor zuiver steen- 
