HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
'85 
stations gehouden , vervolgens in Hongarije , in Centraal-lndië , enz. 
Over ’t algemeen zijn die werktuigen zeer primitief van vorm en 
kennelijk naar ’t model van steenen werktuigen vervaardigd , het- 
geen pleit voor hun hoogen ouderdom. Dat men er niet veel meer 
vindt, is hieruit verklaarbaar, dat zuiver koper onder den invloed 
van lucht en water in den bodem veel sneller aangetast wordt dan 
brons. Ook is aan te nemen , dat na de gewichtige ontdekking dat 
koper door bijvoeging van tin geschikter materiaal werd voor werk- 
tuigen en men deze vervaardigen kon door gieten , in plaats van 
smeden , de paalbewoners sedert hunne oude koperen werktuigen zoo- 
veel mogelijk ten nutte hebben gemaakt voor de bereiding van brons. 
Dit wordt te waarschijnlijker door de bij zonderheid , dat men in de 
stations uit den bloeitijd van het brons geen voorwerpen uit rood- 
koper meer aantreft. Men vond de laatste tot nog toe uitsluitend in 
die stations, welke men vroeger geheel tot de steenperiode had ge- 
bracht. 
Het aannemen van een koper-tijdperk heeft voor Mesopotamië en 
Egypte onlangs steun gekregen door berthelot. Deze onderzocht metaal 
genomen van een klein beeldje (votief-figuur) , in Tello (Mesopotamië) 
opgegraven door ernest de sarzec. Volgens het opschrift stelt deze figuur 
gudeah voor, die volgens oppert 4000 jaar vóór Christus leefde. Dit 
beeldje nu bleek te bestaan uit zuiver koper. Daarentegen bestond 
van vier beschrevene tafeltjes , gevonden in het Sargon-paleis bij 
Khorsabad en dus een paar eeuwen jonger (+ 3750 jr. v. chr.) : één 
uit goud , één uit zilver , één uit het mineraal magnesiet en eindelijk 
het vierde uit eene legeering van koper en tin. 1 
Op zijn verzoek werd aan berthelot door de bestuurders van het 
Britsch Museum de analyse vergund van den schepter van pepi I , 
Egyptischen Koning uit de zesde dynastie (3500 a 4000 jr. v. chr.) 
Dit voorwerp bestaat uit e$n kleinen hollen metalen cilinder, 12 
cM. lang , en is overdekt met hiëroglyphen , die aan de echtheid geen 
twijfel overlaten. Om het niet te beschadigen werd uit de holte on- 
geveer ^ gram van het metaal gevijld. Het bleek uit zuiver koper 
te bestaan en bevatte geen spoor van tin of zink. Alleen werd een 
twijfelachtig spoor van lood gevonden. Berthelot komt nu tot het 
besluit , dat brons (legeering van koper en tin) in Assyrië en Egypte 
1 Zie dit tijdschrift, 1887. blz. 160 — 162. 
