104 
KEN EN ANDER OVER WOLKEN. 
cirri den vorm aan van verwarde en gebogen draden of van een 
haarlok met een pluim aan het einde , dan kan men met groote 
zekerheid op regen binnen hoogstens 1 2 uur rekenen. 
De cumulus of stapelwolk vertoont zich in haar eenvoudigsten vorm 
als een halve bol boven een horizontaal grondvlak ; weldra hoopen 
zich verscheidene van dergelijke halfronden opeen en vormen dan de 
wolken , die op den rand des horizons rusten en ten deele belicht , 
ten deele beschaduwd, een afspiegeling geven van hooge bergketenen, 
waarvan de besneeuwde toppen in het zonnelicht glinsteren. De cumuli , 
die zich op warme , heldere zomermiddagen vormen , worden hoogst 
zelden — boven de vlakte in geen geval — voortgebracht door lucht- 
zuilen , die van de aarde zijn omhoog gestegen , maar zij hebben 
haar ontstaan te danken aan eene stijgende en dalende beweging der 
luchtdeeltjes in de hoogere lagen. De lucht is op deze hoogte haar 
dauwpunt nabij , indien westelijke winden (ook bij helder weer) waaien 
of langen tijd achtereen warm en windstil zomerweder heeft geheerscht. 
Een zeer geringe afkoeling of een kleine verheffing van eukele lucht- 
massa’s zijn dan voldoende om wolken te vormen, die dan zelf weder 
oorzaak zijn van de voortzetting van dit proces. Eigenaardig is het 
ook , dat de cumuli zich boven bergen , wouden , rivieren en meren , 
kortom boven een koel en vochtig grondvlak vormen en niet ont- 
staan boven een drogen , sterk verwarmenden bodem. Op grond daarvan 
bestrijdt de bekende meteoroloog dr. hann het gevoelen van tyndall, 
in diens Heat a mode of motion ontwikkeld , als zouden de stapelwolken 
de kapiteelen zijn van onzichtbare zuilen verzadigde lucht, die van 
den aardbodem omhoog stijgen en op zekere hoogte verdicht worden. 
De volksmeteorologie kent ook aan de stapelwolken de eigenschap 
toe, het toekomstige weer te verkondigen en werkelijk heeft zij 
zich ook hier weder niet vergist. De zoogenaamde » donderkoppen” 
zijn inderdaad dikwijls voorboden van naderend onweer en steeds ver- 
kondigen zij , dat de luchtlagen in meer dan gewone beweging zijn. 
De beschrijving van de derde hoofdtype, de stratus of laagwolk , 
loopt tamelijk uiteen , waarvan howard’s beschrijving de eigenlijke 
oorzaak is. Zijne definitie »Nubes strata, aquae modo expansa, de- 
orsum crescens” geeft grond tot het vermoeden , dat hij zichzelf geen 
duidelijke voorstelling van dit wolkensoort maakte, omdat deze even- 
goed op den gewonen nevel zou kunnen toegepast worden. 1 Vollediger 
1 H. H. HILDEBRANDSSON , in een voordracht op hef Parijsche meteorologische congres 
van 20 Sept. 1889 over de classificatie der wolken. 
