116 
HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
niet alleen goedkooper maar ook veel beter is , een moeilijk te be- 
werken materiaal. Het werd in de vormen niet dun vloeibaar, was 
moeilijk te smelten en wegens de aanzienlijke liquatie 1 ongeschikt 
om in groote stukken gegoten te worden. Meestal geeft men voor de 
samenstelling van het antieke brons 90 pet. koper tegen 10 pet. 
tin aan , maar uit de bekende analyses , waarvan vele verricht zijn 
door von BiBRA , blijkt dat niet alleen het tin-gehalte bij de verschil- 
lende volken der oudheid en in verschillende tijdperken tamelijk afwis- 
selde , maar dat ook andere metalen (vooral lood en zink) dikwerf daarin 
voorkwamen , en dat wel in hoeveelheden die niet altijd als toevallige 
bestanddeelen , als verontreinigingen , kunnen worden beschouwd. 
In Indië en China was , behalve het brons en het spiegelmetaal , 
reeds zeer vroeg nog eene andere legeering van koper en tin bekend , 
die ongeveer 20 pet. tin tegen 80 pet. koper bevatte , het zooge- 
noemde klokkenmetaal, dat grauwwit, broos, hard en veerkrachtig 
is. Wegens de twee laatstgenoemde eigenschappen geeft het bij het 
aanslaan een welluidenden klank. Men houdt de klokken voor een 
Oud-Indische uitvinding. Eerst in de zesde eeuw na Christus werden 
zij in Italië ingevoerd 2 , waar zij in gebruik kwamen voor de Christe- 
lijke kerken. De eerste groote kerkklok werd gegoten in Campanië 
en naar men wil is de Latijnsche benaming voor klok (campana) 
daarvan afkomstig. 
Terwijl in den loop der tijden het gebruik van ijzer steeds toenam , 
en men dus meenen zou dat het tin langzamerhand minder noodig 
werd, kwam men toch gedurig weder op nieuwe toepassingen van dit 
metaal. In het laatst van de middeleeuwen kwamen de kanonnen in 
zwang , die men uit koper met 8 a 10 pet. tin goot , en dus ten naastenbij 
de samenstelling van het antieke brons verkregen. Zulk een legeering , 
moeilijk smeltbaar , hard , maar tevens nog taai , voldoet aan de eischen : 
met minder tin zou de loop te week worden , met meer daarentegen te 
broos , en in beide gevallen niet bestand tegen den plotselingen , 
1 Liquatie uoernt men het verschijnsel , dat eene gesmoltene metaallegeering zich splitst 
in lagen van verschillende samenstelling, zoodat na de bekoeling de metaalmassa niet 
homogeen is en dientengevolge in al hare deelen geen gelijke eigenschappen (hardheid , 
smeedbaarheid enz.) bezit. 
2 Dit geldt alleen voor kerk- en torenklokken. Kleinere klokken, bellen, bekkens 
en dergelijke instruraenteu om geraas te maken voor godsdienstig of huiselijk gebruik, 
waren sedert onheuglijke tijden bekend en werden reeds door de Egyptenaren en Baby- 
loniërs gebezigd. 
