HET TIN VOORHEEN EN THANS. 
121 
werd, en zoo is het begrijpelijk, dat het stroomtin met veel minder 
moeite en kosten te ontginnen is dan het bergtin. Vandaar dan ook , 
dat toen men in Devon stroomtin gevonden had , de mijnen in Corn- 
wallis begonnen te kwijnen l . Lang duurde dit evenwel niet; in 
volgende eeuwen kreeg Cornwallis weer de overhand , het stroomtin 
van Devon werd spoedig schaars , en ook in de volgende eeuwen 
leverde dit gewest weinig meer. 
Doch nu kwam ook op het vasteland van Europa mededinging , 
en wel in Saksen en Boheme. In de 12de eeuw werd te Graupen tin 
ontdekt, in de 13de bij Schönfeld ; daarna begint ook te Schlacken- 
wald de exploitatie en in 1550 treden Altenberg en Ehrenfriedersdorff 
als producenten op. Bij al deze en nog eenige andere nietgenoemde 
plaatsen, vond men — gelijk bijna overal — eerst zeep- of stroomtin , 
doch zag men zich later gedwongen tot het dieper gelegen en kostbaar 
te ontginnen bergtin zijn toevlucht te nemen. Wij weten dat dit Saksisch 
en Boheemsch tin in de 14de eeuw op vrij groote schaal verwerkt 
werd te Praag , waar vele Italiaansche tinnegieters , (vooral uit Lom- 
bardije en Venetië) werkzaam waren, en de kooplieden uit Augsburg , 
Neurenberg en Keulen ter markt kwamen, om zich van tin waren: 
borden, schotels, kannen enz. te voorzien. Dat deze nieuwe mijnen 
niet onbelangrijk waren , kan hieruit blijken , dat alleen Schönfeld en 
Schlackenwald in ’t begin der 16de eeuw herbaaldelijk per jaar tien- 
tot vijftienduizend centenaar tin hebben opgeleverd. Maar daarna werd 
de ontginning langzamerhand bezwaarlijker en de opbrengst geringer. 
Dat Cornwallis onder deze mededinging leed is begrijpelijk , te meer 
omdat de Engelsche wijze van werken veel gebrekkiger was dan de 
Duitsche. In Cornwallis maakte men van wiggen gebruik , die in de 
tinhoudende rotsen gedreven werden , terwijl men in Boheme en Saksen 
het gesteente door buskruit deed springen. In den voor Duitschland 
zoo noodlottigen dertigjarigen oorlog hield de tin-exploitatie nagenoeg 
geheel op , en nu verhief zich Cornwallis weer , waar vele Duitsche 
arbeiders een onderkomen vonden en eene meer rationeele wijze van 
ontginning in voerden. In de 17 l ’e eeuw schijnt de jaarlijksche tin- 
opbrengst van Cornwallis omtrent één duizend ton 2 bedragen te hebben ; 
' Mogelijk, waarschijnlijk zelfs, kwam in Cornwallis in de grijze oudheid ook stroomtin 
voor, maar de exploitatie begon hier vroeg en althans in ’t begin der middeleeuwen 
werd daarvan niets meer gevonden. 
3 Een ton — 1016 kilo. 
