DE KULTUURTUIN ÏE TJIKEUMEUH. 
153 
ceerende boomen. Deze proefaanplantingen werden in 1885 begonnen 
en staan onder leiding van dr. burck, die gedeeltelijk de zaden daar- 
voor had meegebracht van Sumatra, deze echter ook gedeeltelijk 
verkreeg door bemiddeling van de ambtenaren van het binn. bestuur 
op Bangka en West-Borneo. Dit geldt echter niet voor Palaquium 
gutta en Palaquium Borneense ; van deze twee soorten worden te zamen 
slechts 3 vruchtdragende exemplaren in ’s Lands Plantentuin aange- 
troffen , waarschijnlijk de eenige volwassen boomen , die daarvan op 
de geheele wereld te vinden zijn. Palaquium gutta is in de Padangsche 
Bovenlanden waarschijnlijk uitgeroeid , en ook van Palaquium Borneense 
konden door de ambtenaren geen exemplaren meer gevonden worden 
in de oerbosschen van West-Borneo. Het valt hier duidelijk in het 
oog van hoeveel belang de vereeniging van plantentuin en kultuur- 
tuin was, daar men nu spoedig in laatstgenoemde inrichting een aan- 
tal kiemplantjes kon hebben , die reeds tamelijk hooge boomen hebben 
opgeleverd en die zich nu ook door marcottes laten voortplanten. 
De resultaten van alle proefnemingen , zoowel te Tjikeumeuh als te 
Tjipetir , zal ik hier niet uitvoerig nagaan en alleen vermelden , dat 
de beste getah-pertja geleverd wordt door Palaquium gutta , P. oblongi- 
folium en P. Borneense , terwijl de kuituur het best gelukt is van 
Palaquium gutta , P. Borneense en Payena Leerii. Toch zal wellicht deze 
kuituur als boschkultuur nog de beste resultaten opleveren ; vandaar 
dan ook , dat de proeftuin van Tjipetir op het oogenblik onder de 
leiding van het boschwezen is gesteld. Van belang zijn ook de onder- 
zoekingen, die verricht werden om de hoeveelheid getah-pertja te be- 
palen , die verschillende individuen van dezelfde soort kunnen leveren ; 
het bleek daarbij , dat deze hoeveelheid naar gelang van de individuen 
sterk uiteenloopt, zoodat het wellicht mogelijk zal zijn door teelt- 
keus een getah-pertjaboom langzamerhand te veredelen en er een 
werkelijke kultuurplant van te maken. Palaquium oblongifolium heeft 
nog een voordeel boven de andere soorten ; uit de zaden wordt namelijk 
op Borneo een vet bereid , dat bij gewone temperatuur hard en wit 
van kleur is , dat dikwijls gebruikt wordt ter vervanging van boter 
en dat geschikt schijnt te zijn voor de bereiding van stearinekaarsen ; 
zoö straks zullen wij zien , dat dergelijke plantaardige vetten tegen- 
woordig zeer de aandacht trekken. Behalve de getah-pertja producee- 
rende boomen worden in den proeftuin te Tjipetir nog gevonden 
caoutchouc leverende planten: Urostigma elasticum , Manihot Glaziovii , ( de 
kuituur van Hevea brasiliensis is opgegeven) Shorea stenoptera en Isoptera 
