154 
DE KULTUURTUIN TE TJIKEUMEUH. 
Borneensis en Liberiakoffie en Cubebe ; op verschillende van deze planten 
kom ik straks nog nader terug. 
In den kultuurtuin staan in de buurt van de getah-pertja produ- 
ceerende boomen aanplantingen van minder belang , zooals Popowia 
pisocarpa , Eusideroxyton Zwageri , die het ijzerhout levert , verder Musa 
mindanensis, waarvan de vezels het zoogenaamd manillagoed leveren , dat 
voor overgordijnen gebruikt wordt en andere Pisangsoorten , boven- 
dien een aanplanting van jonge kruidnagelboomen ; het daartusschen 
gelegen vak met Erythroxylon bolivianum zullen wij straks nader be- 
spreken. Daarnaast zien wij een vak met kruidachtige planten ; het 
zijn exemplaren van Polygala oleifera , dus planten , die nauw verwant 
zijn met de kleine blauw- en roodgekleurde Polygala s, die bij ons 
in de duinen zooveel gevonden worden. De zaden bevatten een vet, 
waarvan verwacht wordt , dat het voor de kunstboterfabricage van 
belang kan worden , en waarmede thans door dr. mouton te ’s Graven- 
hage proeven worden genomen. 
Aan den anderen kant van de kruidnagelen zijn twee vakken be- 
plant met een paar boomen , die ik straks reeds heb genoemd als 
voorkomend in den proeftuin van Tjipetir, namelijk Shorea stenoptera 
en Isoptera Borneensis , de moederplanten van de minjaq tengkawang ; 
de eerstgenoemde ontwikkelt zich te Tjikeumeuh vrij slecht , de laatste 
daarentegen zeer goed en deze levert ook vele vruchten , die aan 
ambtenaren van het boschwezen en aan particulieren worden verstrekt. 
De tengkawang is een plantaardig vet , dat , volgens proeven , aan de 
stearinekaarsenfabriek te Gouda genomen , een zeer goed materiaal is 
voor zeep- en kaarsenbereiding en in waarde ongeveer het midden 
houdt tusschen ossentalk en perstalk. Tot nu toe werd het in het 
oorspronkelijk vaderland van de bovengenoemde boomen , Borneo’s 
Westkust, door de inlanders verzameld, vandaar naar Singapore ver- 
zonden en hier tegen hooge prijzen naar Amerika en Europa verkocht, 
zoodat Ned.-Indië er geen voordeel van had. Het is te hopen , dat 
dit product, door de bemoeiingen van ’s Lands Plantentuin, spoedig 
van waarde moge worden voor onzen kolonialen landbouw en handel. 
Wij bevinden ons hier tevens in de buurt van eenige caoutchouc 
produceerende planten ; het zijn namelijk 2 vakken, beplant met Castilloa 
elastica , de verdere met eenige klimplanten, die waarschijnlijk tot het 
geslacht Wülughbeia van de Apocyneeën behooren , maar hier bekend 
zijn onder de inlandsche namen tjoekangkang , tahooi en tahooi taboe , 
waarmee zij ingevoerd zijn van Bantam en Palembang. Castilloa elastica 
