162 
LICHTVERSCHIJNSELS IN DEN DAMPKRING. 
verklaring. De meest volledige beschrijving is gegeven door w. von 
bbzold 1 2 , wien ik in het onderstaande op den voet zal volgen. Ik 
behoef hier niet te vermelden , dat de hemel bij het opgaan der zon 
hetzelfde kan vertoonen als bij het ondergaan , maar in omgekeerde 
volgorde. Uit den aard der zaak zijn omtrent de morgenschemering 
echter veel minder waarnemingen verricht dan betreffende de avond- 
schemering. 
Kortheidshalve wordt in het volgende onder den » westelijken hemel” 
het deel in de nabijheid der ondergaande zon verstaan , terwijl dan 
met den »oostelijken hemel” het daar tegenover liggende gedeelte 
bedoeld wordt. 
Nadert de zon den horizon , dan neemt de westelijke hemel een 
doorschijnend witte tint aan , die in geel overgaat , terwijl de ooste- 
lijke hemel een zwak okergele kleur heeft, die in dof purper ver- 
andert. Zoodra de zon onder den horizon gedaald is, verheft zich aan 
den oostelijken hemel de aschgrauwe schaduw der aarde in den vorm 
van een segment. 
Dit segment schijnt zich vóór het purper te schuiven , zoodat 
slechts een smal gedeelte hiervan overblijft, hetwelk den eersten ooste- 
lijken schemering sboog of de eerste tegenschemering vormt. De bovenste 
grens van het purper is bijna standvastig , zoodat deze kleur door 
de rijzing van het segment langzamerhand verdwijnt; is dit gebeurd, 
dan is de grens van het aschgrauwe segment niet meer waar te nemen. 
Op den westelijken hemel blijft boven de zon een heldere plaats 
over, welke vooral in horizontale richting zich uitstrekt en die de 
grens vormt tusschen het gele en het blauwe deel van den hemel. 
Is de zon ondergegaan , dan verandert het geel in oranje en de heldere 
streep breidt zich in horizontale richting uit en wordt dan door 
brandes 2 de » Dammerungsschein” genoemd, terwijl wij haar met den 
naam schemering sschijnsel zullen aanduiden. Het deel van den hemel , 
dat zich hierboven bevindt, wordt spoedig donkerder. Het geel neemt 
dan den vorm van een segment aan , en bezold noemt dit het eerste 
heldere segment en zijn grens den eersten westelijken schemering sboog . 
Het uitspansel is ondertusschen veel donkerder geworden , en aan 
den westelijken hemel verschijnt, op een hoogte van omstreeks 25° 
boven den horizon , een heldere vlek , die na korten tijd een purper- 
1 Poffff. Ann., Bd. CXXIII, S. 240. 
2 Gehler’s phys. Wörterbuch , neue Ausg. , Bd. TT. S. 271. 
