DE VORM VAN H E T HEMELGEWEL F. 
Men zou verwachten , dat het blauwe hemelgewelf den vorm van 
een halven bol had , doch bij nauwkeurig onderzoek bemerkt men 
dadelijk, dat het sterk afgeplat schijnt te zijn. In de vorige eeuw is 
de vorm van den hemel door smith op eenvoudige wijze onderzocht. 
Hij stelde zich voor , dat een boog van het zenith naar den horizon 
getrokken werd, deelde dezen op het oog in twee gelijke deelen en 
bepaalde den hoek , dien de lijn , uit het oog naar het deelpunt ge- 
trokken , met den horizon maakte. Hij vond voor dezen hoek niet 
45 ( ' , maar 23°. 
Smith nam nu aan , dat de hemel den vorm van een bolsegment 
had ; eene onderstelling die vordert dat bij den horizon het gewelf 
schuin op het aardoppervlak staat. Bij een vrijen horizon schijnt mij 
dit volkomen juist te zijn, doch kaemtz en clausius meenen, dat 
daar ter plaatse beide vlakken loodrecht op elkander staan en be- 
schouwen het gewelf daarom als een afgeplatte spheroïde. 
Volgens de onderstelling van smith, vindt men uit deze door hem 
waargenomen hoek, dat een punt van den horizon S l / Z maal zoover 
verwijderd schijnt te zijn als een punt aan het zenith. 
Kaemtz zocht de verklaring voor den schijnbaren vorm van den 
hemel hoofdzakelijk in zijne kleur : bij het zenith toch is hij blauwer 
dan bij den horizon. Het is evenwel zeer de vraag of de kleur in- 
vloed heeft en bovendien wordt hierdoor de afgeplatte vorm niet ver- 
klaard , wanneer de hemel bewolkt is. 
De oudere verklaring van smith , die reeds door ptolemaeus was 
opgesteld voor de schijnbare vergrooting van de zon en de maan 
aan den horizon , berust op feiten , die zich bij het bepalen van af- 
standen voordoen. Wanneer wij naar een punt van den hemel, — 
b. v. een ster , — in de nabijheid van den horizon zien , dan schijnt 
ons de weg daarheen , omdat hij voorbij zooveel voorwerpen op aarde 
gaat , zeer lang toe. Staat de ster bij het zenith , dan ontwaart het 
oog reeds spoedig geen voorwerpen meer , waarnaar de afstand bepaald 
kan worden. De ster schijnt ons dan dichterbij te staan. 
Clausius voegt hieraan toe , dat wij nooit voorwerpen , van welke 
de grootte ons bekend is , ver boven het aardoppervlak waarnemen , 
terwijl wij deze in horizontale richting zien , zoover ons oog slechts 
reikt. Bijgevolg zullen wij vreemde voorwerpen , waarover wij ons 
