182 
DE DRIE AGG REG ATI E- TOESTA N DEN . 
een klein kristalletje er in werpt , treedt plotseling kristallisatie in , 
en ziet men den thermometer , dien men door de kurk heeft gestoken , 
even plotseling tot op ongeveer 48° C. stijgen. Die warmte had zich dus 
verborgen ; men noemde haar daarom ook latente smeltingswarmte , 
en legde door deze benaming de bekentenis af, dat het begrip ont- 
brak , hoe met een zoodanig schuil gaan van de warmte een gansch 
andere toestand van het lichaam kon gepaard gaan. 
Het is hier nog de plaats niet om aangaande de onvruchtbaar- 
heid , waarmede in dit opzicht de oudere warmte-theorie was geslagen, 
in nadere beschouwing te treden : bij den overgang uit den tweeden 
in den derden toestand moeten wij eerst nog hetzelfde bezwaar ont- 
moeten. Alleen zij nog opgemerkt , dat, evenzeer als bij het smelten 
langs den drogen weg , bij het oplossen van een vast lichaam in een 
vloeistof warmte schijnt verloren te gaan. Wie over genoegzaam ge- 
voelige werktuigen te beschikken heeft , kan zich er van overtuigen , 
dat suiker , zout , salpeter , als zij in water worden opgelost , daarin 
eene merkbare temperatuurs-verlaging te weeg brengen. Maar daaren- 
boven , dat men door ijs met keukenzout te mengen een lage tempe- 
ratuur kan te weeg brengen is algemeen bekend. Bij eene doelmatige 
vermenging en een goed gekozen verhouding van beide bestanddeelen 
kan dan ook de temperatuur van zoodanig mengsel zelfs tot — 20° C. 
worden gebracht; mengt men 60 deelen salpeterzuur ammonia met 
100 deelen water van 13°. 6 C. — slechts 55 deelen van dit zout 
zijn in 100 deelen water oplosbaar — dan daalt de temperatuur 
van het mengsel ruim 27 graden. Hier dus al wederom hetzelfde 
verschynsel. Nu er een vaste stof overgaat in den vloeibaren toestand 
en er van buiten af geen warmte wordt aangevoerd , nu wordt die 
ontnomen aan de vloeistof zelve en aan alle voorwerpen , met haar 
in aanraking ; het vat waarin zij zich bevindt wordt van buiten be- 
dekt met een ijskorst, afkomstig van de op zijn oppervlakte gecon- 
denseerde waterdamp uit de lucht. 
Deze bevinding , dat , waar geen warmte wordt aangevoerd , die 
aan de omgeving wordt onttrokken , stelt ons in staat met vrucht 
den blik te wenden naar hetgeen er geschiedt , wanneer ijs aan een 
sterke drukking wordt onderworpen. Reeds zeiden wij boven , dat in 
dat geval het smeltpunt van het water wordt verlaagd , voor iedere 
atmosfeer drukking met ruim 0°.008 C. Aan deze bijzondere eigen- 
schap van het water nu is het te danken dat fijn gestoofen ijs zich 
onder den invloed van een sterke drukking laat vervormen tot een 
