J)E DRIE AGÜREGATl E-TOESTANDEN. 
193 
vloeistoffen gemeenzaam bekend zijn , de zoodanigen wier kritische 
temperatuur zeer hoog, stoffen als zuurstof, stikstof, de zoodanigen 
wier kritische temperatuur zeer laag is gelegen. Geen wonder dan 
ook , dat wij bij gewone temperaturen deze alleen in den gasvormigen 
toestand kennen. Treden echter in den strijd , waarop wij in den 
aanvang dezer beschouwingen doelden , drukking en warmte met alle 
kracht tegen elkander op , dan behoudt de warmte de overhand , 
daar het ten laatste de temperatuur is, die de wet stelt of een 
stof zich aan ons zal voordoen in de gedaante van een vloeistof, 
dan wel in die van een gas. Maar dan is er ook geen spraak 
meer van een scheidsmuur tusschen gassen en dampen ; dan is zelfs 
die tusschen vloeistoffen en gassen weggevallen , in zooverre het ten 
laatste slechts zal afhangen van de verhouding tusschen temperatuur 
en drukking , of de stoffen , die men vroeger gassen noemde , zich zullen 
voordoen onder den eenen vorm of onder den anderen. 
En is zelfs wel de overgang van den eenen toestand in den anderen 
zoo plotseling , dat men , als een stof hare kritische temperatuur 
bereikt, op het eene oogenblik te doen heeft met eene,die, wat dicht- 
heid , uitzettingsvermogen , samendrukbaarheid betreft , het karakter 
van een vloeistof heeft en op het daaraan volgende dat van een gas? 
Wie ooit aandachtig heeft gadegeslagen , wat er gebeurt wanneer men 
een buis met vloeibaar koolzuur langzaam verwarmt tot op de kri- 
tische temperatuur, zal het tegendeel beweren; zelfs het verdwijnen 
van de vrjje , loodrecht op de vertikaal geplaatste oppervlakte , die 
den vloeistofvorm kenmerkt , geschiedt dan zoo gelijkmatig , dat men 
niet met juistheid kan bepalen wanneer zij nog aanwezig is, wanneer 
zij geheel is verdwenen. En verlaagt men daarna de temperatuur, 
dan keert niet op eens die vrije oppervlakte terug op de plaats , waar 
men haar het laatst meent te hebben waargenomen : aan haar terug- 
keeren gaat in de gansche buis die heftige beweging vooraf, welke 
door maxwell wordt beschreven als »in een overdrachtelijken vorm 
de verschijnselen vertoonend , die men waarneemt als vloeistoffen van 
verschillende densiteit met elkaar vermengd worden , of kolommen 
verwarmde lucht opstijgen door koudere luchtlagen.” 
Dat er dan ook volkomen continuiteit bestaat tusschen den toestand 
in den eenen en in den anderen vorm bewijzen de onderzoekingen , 
door Andrews ingesteld ter bepaling van de verhouding tusschen 
volume en drukking van een bepaalde hoeveelheid koolzuur bij ver- 
schillende temperaturen. Reeds dadelijk blijkt daaruit dat vloeibaar 
koolzuur bij het stijgen van de drukking veel meer in volume af- 
