204 EEN1GE GEVALLEN VAN SYMBIOSE IN HET PLANTENRIJK. 
2°. » stoffen rondom de wortels te plaatsen, die in scheikundige 
werkzaamheid verkeeren en daardoor de werkzaamheid der wortels 
zelve opwekken”. 
Uit de waterculturen weten wij , dat ook aan deze laatste voor- 
waarde niet behoeft voldaan te worden , evenmin als aan de eerste. 
Toch zullen wij zien , dat het eerste wel degelijk in den bodem plaats 
heeft, schoon op geheel andere wijze dan mulder het zich voorstelde. 
Hij toch meende dat de vastlegging geschiedde door waterstof in 
statu nascenti, die zich uit organische stoffen in den bodem zou ont- 
wikkelen en zich met de stikstof der lucht tot ammoniak verbinden 
en wellicht ook bij de salpetervorming. Thans weten wij echter , dat bij 
de laatste de vrije stikstof niet in ’t spel komt , maar dat de salpeter , 
onder den invloed van bepaalde bacteriën , uit organische overblijf- 
selen ontstaat. 
Over de vraag der stikstof binding is nu in den laatsten tijd een 
geheel nieuw licht opgegaan. 
Een ieder kent de plantenfamilie der Papilionaceën of Vlinderbloe- 
migen , waartoe o. a. de klaver en de boonen , erwten en andere 
peulvruchten behooren. Onderzoekt men nu de wortels van een dezer 
planten , dan vindt men daaraan meest een groot aantal kleine knol- 
letjes , over welker beteekenis langen tijd strijd is gevoerd tusschen 
verschillende onderzoekers. Wij zullen weldra zien , wat men thans 
daarvan weet. 
Reeds sedert langen tijd was in de landbouwkunde het feit bekend, 
dat, terwijl alle andere planten het stikstofgehalte van den bodem 
doen afnemen door het gebruik , dat zij tot haar voeding van die 
stof maken , het stikstofgehalte van een land juist toeneemt wanneer 
men Papilionaceën daarop kweekt. Zoo vond o. a. deherain , na ge- 
durende drie jaren klaver op een land gekweekt te hebben , het 
stikstofgehalte toegenomen van 1,50 Gr. tot 1.65 Gr. per K.G. aarde. 
Niemand echter kon een verklaring geven van dit verschijnsel ; uit 
de boven aangehaalde proef van boussingault blijkt , dat de plant 
zelf de vrije stikstof niet kan binden ; met opzet heb ik juist zijn 
uitkomsten bij een Papilionacee ( Phaseolus nanus ) opgegeven. 
Zoo stonden de zaken, toen hellregel en willfarth hunne on- 
derzoekingen publiceerden. Dezen zaaiden o. a. een aantal Papilionaceën 
en andere planten uit in een stikstofvrijen zandbodem , die ten deele 
begoten werd met een aftreksel van akkergrond , waarop beetwortels , 
ten deele met dat van een , waarop lupinen (dus Papilionaceën ) 
hadden gestaan. Wat was nu het resultaat? Vooreerst dat, na de 
