BENIGE GEVALLEN VAN SYMBIOSE IN HET PLANTENRIJK. 
205 
kiemingsperiode , alle niet -Papilionaceën stierven ten gevolge van ge- 
brek aan stikstof. De vlinderbloemige planten echter bleven leven en 
vooral die groeiden welig , die met het aftreksel van den lupinen- 
akker begoten waren; van de andere stierven er eenige. Verder bleek, 
dat de welig groeiende Papilionaceën alle rijkelijk van wortelknolletjes 
voorzien waren , terwijl die bij de gestorvene ontbraken. Er scheen 
dus een verband te bestaan tusschen die knolletjes en den weligen 
groei. 
Intusschen waren ook van andere zijde onderzoekingen ingesteld 
omtrent het vastleggen van vrije stikstof in den bodem en wel dooi- 
den beroemden franschen scheikundige berthelot. Volgens dezen neemt 
het stikstofgehalte van den bodem steeds toe , als daarin bepaalde 
(niet nader onderzochte) organismen, waarschijnlijk bacteriën , aanwezig 
zijn en is het dus nauwelijks te betwijfelen , dat deze de stikstof uit 
den dampkring assimileer en. 
Dit aannemende , doet zich als van zelf de vraag voor : zouden nu 
ook de Papilionaceën van die eigenschap der genoemde organismen 
profiteeren? Het onderzoek der knolletjes geeft hierop antwoord. 
Snijden wij een dergelijk knolletje door, dan vinden wij het binnenste 
weefsel daarvan als het ware opgevuld met lichaampjes , die ongeveer 
den vorm hebben van een Y en met de uiteinden tegen elkaar liggen , 
zoodat een netvormige figuur ontstaat. Uit onderzoekingen van beije- 
rinck is nu gebleken , dat deze lichaampjes niets anders zijn dan 
sterk gewijzigde vormen eener bacteriënsoort , die bijna overal in den 
bodem voorkomt en waaraan genoemde geleerde den naam heeft ge- 
geven van Bacillus radicicolus , d. w. z. wortel bewonende bacil. Ook 
bewees hij , dat deze bacil werkelijk de oorzaak is van het ontstaan 
der knolletjes : in een gesteriliseerden bodem (d. i. waarin door verhitten 
alle bacteriën gedood zijn) ontstaan die niet. De Y-vormige lichaampjes , 
bacteroïden genaamd , die hoofdzakelijk uit eiwit bestaan , kunnen dooi- 
de plant als voedsel gebruikt worden. 
De gevolgtrekking ligt nu voor de hand : de Papilionaceeën bieden 
den in den bodem levenden bacillen een gunstige gelegenheid tot ont- 
wikkeling aan en trekken daar op haar beurt voordeel van door de 
bacteroiden als voedsel te gebruiken ; nu is tevens de stikstof-toename 
in een grond , waarin Papilionaceeën groeien , verklaard en wij zien 
een nieuw en uiterst belangrijk geval van symbiose voor ons. Onge- 
lukkig bevestigen de verdere onderzoekingen van beijerinck deze 
onderstelling niet , daar hij , ofschoon hij nauwkeurig de eigenschappen 
van Bacillus radicicola bestudeerde , nimmer stikstof-assimilatie daarbij 
