DE DRIE AGGREGATIE-TOESTANDEN. 
225 
men vooraf de aether zoo veel mogelijk af koele, omdat er te veel van 
het koolzuur zou verdampen als het met aether van de gewone tem- 
peratuur in aanraking kwam. Laat men een sterken luchtstroom over 
dit mengsel strijken, dan wordt het afgekoeld tot — 100° C. ; kwik- 
zilver wordt zoo vast dat men het kan pletten , zelfs als men het in 
een tot gloeiens toe verwarmde platinakroes daarmede in aanraking 
brengt. Het was dan ook alleen door de verdamping van zwavelig- 
zuur en vloeibaar koolzuur, dat het aan pictet gelukte stikstof, 
waterstof en zuurstof tot beneden hare kritische temperatuur af te 
koelen , in zoodanige hoeveelheid , dat hij daarvan het specifiek ge- 
gewicht, ongeveer gelijk aan dat van water, kon bepalen. 
Wij hebben ons lang bij de beschouwing van de verschillende mid- 
delen , waardoor zeer lage temperaturen kunnen worden voortgebracht , 
opgehouden ; wij deden dit niet zoozeer omdat in de wetenschap en 
in de praktijk daarvan zoo veelvuldig gebruik wordt gemaakt , als 
wel omdat wij bij de meesten onzer lezers een volledig overzicht over 
deze middelen en een inzicht in den aard van hunne werking niet mochten 
onderstellen. Wat het laatste betreft merkten wij reeds ter loops aan , 
dat de oorzaak der verkoeling in alle gevallen uitsluitend daarin moet 
gezocht worden , dat , even als dit bij den overgang uit den vasten 
in den vloeibaren toestand plaats had , ook die van den vloeibaren 
in den gasvormigen steeds met warmteverlies gepaard gaat. En is 
dit zoo , ook in die gevallen waarin de verdamping alleen aan de opper- 
vlakte en bij lagere temperatuur plaats heeft, nog duidelijker komt 
het uit , wanneer dampvorming op alle punten eener vloeistof door 
temperatuurs-verhooging wordt te weeg gebracht. 
Bij den overgang van een kilogram ijs van 0° in een kilogram 
water van diezelfde temperatuur , zagen wij eene aanzienlijke hoeveel- 
heid warmte verdwijnen; dezelfde hoeveelheid als voldoende zou ge- 
weest zijn om 79^4 kilogram water van 0° één graad in temperatuur 
te verhoogen. Veel grooter nog dan deze zoogenaamd latente smeltings- 
warmte , is de hoeveelheid warmte , die het omzetten van water van 
100° C. in stoom van diezelfde temperatuur vordert. Zij bedraagt niet 
minder dan ruim 536 caloriën; m. a. w. 536.44 kilogram water van 
0° zouden één graad in temperatuur verhoogd kunnen worden door 
dezelfde hoeveelheid warmte , die bij het verkoken van één kilogram 
schijnbaar verloren gaat, daar toch de gevoeligste thermometer, wiens 
bol gedurende het proces door den stoom omgeven is , standvastig een 
15 
