1)E HERMANNSHÖHLE BIJ RÜBELAND IN DEN HARTZ. 
245 
thans nog in het water van de Bode bevinden ; daar de plaats , waar 
graniet in het gebergte voorkomt, ongeveer 11 K.M. van Rübeland 
verwijderd ligt, zijn zij ook over dezen afstand hierheen gebracht. 
De laag leem met de daarin voorkomende rolsteenen (door dr. kloos 
Bodekies genaamd) is 2 a 2-| M. dik. Zij breidt zich onder de geheele 
grot nit , is in het voorste gedeelte door eene laag kalksinters en 
verderop door de hoekige met slijk bekleede brokken kalksteen 
bedekt. 
In de nabijheid van de plaats , waar het voorkomen der grot zoo- 
zeer veranderde, werd in 1887 een onderzoekingstocht gedaan in 
eene holte , die de opening van eene langzamerhand vol geraakte 
zijgang scheen te zijn. Deze meening werd wel niet bewaarheid, want 
het was niet mogelijk tot op een afstand van meer dan 5 M. zuid- 
waarts in het gesteente door te dringen , maar toch leverde de 
gedane moeite rijke vruchten op. Een vlak gewelf van 1.25 M. hoogte 
en 1.70 M. breedte maakte den indruk van eene spleet, dwars op 
de richting van de groote grot , die door de kracht van het stroo- 
mend water langzamerhand verwijd was. Op den bodem ontbrak hier 
het zwartachtig-grijze leem en bevond zich in de plaats daarvan 
eene roodachtig-bruine stof, die veel minder kneedbaar was; zij be- 
vatte een groot aantal beensplinters en stukken van pijpbeenderen , 
hoektanden en kiezen, allen afkomstig van den holenbeer. Het was 
dus eene laag holenleem , zooals in alle beren- en hyaena-holen aan- 
wezig is ; hier lag zij onmiddellijk op eene dunne laag kalksinters , 
die op haar beurt het Bodekies overdekte. 
Van waar dit holenleem kwam , bleek bij een nauwkeurig onderzoek 
spoedig. Het had eene spleet opgevuld , die boven de bedoelde plaats 
in loodrechte richting naar boven ging en waaruit het langzamerhand 
naar beneden gevallen Was. Met man en macht werd er nu gewerkt 
om die spleet verder open te maken ; ijzeren stangen werden tusschen 
de losse massa gestoken , heen en weder gewrikt , waarlijk een ge- 
vaarlijke arbeid. Soms kwam een regen van leem , steenblokken en 
beenderen in zóó grooten voorraad naar beneden , dat de arbeiders 
dagen werk hadden om het puin op te ruimen ; de enge ruimte , 
waarin men zich bewegen moest, maakte natuurlijk het aantal ar- 
beiders beperkt. Dikwijls geraakte de massa wel los , maar maakte 
een hoekig stuk kalksteen , tusschen de wanden der spleet vastge- 
klemd , dubbele voorzichtigheid noodig. 
Later nam men de hulp van dynamietpatronen te baat. Pas op 
