248 
DE HERMAN NSHÖHLE BIJ RÜBELAND IN DEN HARTZ. 
tocht uit het lager gelegen en eerst bekende gedeelte der grot kan 
worden nagelaten. Daar de bedoelde gang uitkomt in de ruimte achter 
eene der drie genoemde portaalvormige openingen , de Pferdestalle , 
ligt de nieuwe ingang dicht bij de spleet , die de aanleiding tot de 
ontdekking werd , maar eenige M. hooger. 
Het terrein breidde zich hoe langer hoe meer uit. Den 2den Sep- 
tember 1888 geraakte een bosch werker uit de benedenste afdeeling 
langs onbekende wegen in een gebied , dat nog onbekend gebleven 
was. Dr. kloos volgde zijne aanwijzingen , vond nieuwe holen , die 
door de cijfers 6 op het schetskaartje aangewezen worden , bestudeerde 
daarvan de door de mijnlampjes spaarzaam verlichte wanden met een 
scherp oog en vond na eenige dagen eene opening , waardoor hij weder 
in de Haupthöhle terechtkwam ; opeenhoopingen van kolossale rots- 
klompen lieten slechts zóó weinig ruimte over , dat men letterlijk plat 
op den buik voortkruipen moest, wilde men vooruit komen. Rekent 
men de hierdoor ontdekte ruimten tot de Haupthöhle , waarmede zij 
een samenhangend geheel uitmaken , dan mag men zeggen , dat deze 
zich van het westen naar het oosten over eene lengte van meer dan 
200 M. uitstrekt. 
Tegenwoordig zyn de rotsblokken opgeruimd en heeft men de 
wanden van de zeer nauwe spleten door het kalksteengebergte met 
dynamiet laten springen , zoodat men , van den ingang der grot bij de 
Pferdestalle komende, den weg gebaand vindt om door de westelijke 
vertrekken in de meer naar het oosten gelegen afdeelingen te komen. 
De zolders der gewelven bevinden zich hier op sommige plaatsen in 
loodrechte richting 18 a 19 M. boven den bodem; daar de grot zelf 
onder een hoek van 55° a 60° naar het zuiden af helt, is de afstand 
tusschen zoldering en bodem in eene richting evenwijdig met die van 
de helling veel grooter. Het hoogteverschil van de verschillende deelen 
is vrij belangrijk; het hoogste punt, dat tot nog toe bereikt is, ligt 
37.7 M. boven het gemiddeld watervlak van de Bode en het laagste 
slechts 13.5 M. Ook het gedeelte van den berg, dat zich hooger 
dan 37.7 bevindt, is van een aantal spleten voorzien; deze geven 
echter geen gelegenheid er verder in op te klimmen. 
Op zeer verschillende hoogte treft men in het nieuwe , oostelijk 
gedeelte van de Haupthöhle lagen van het holenleem aan, ook hier 
weder rijkelijk met overblijfselen van den holenbeer bedeeld. Zoo ligt 
ergens eene laag van dit holenleem op eene hoogte van 26.5 a 27 M. 
boven den gemiddelden waterstand in de Bode ; toch zijn ook hier , hoe 
