DE HERMANNSHÖHLE BIJ RÜBELANB IN BEN HARTZ. 
255 
Het stroomend water heeft dus binnen den kalksteen de spleten 
verwijd en bodem en wanden uitgescbuurd. De samenhang tusscben 
de onderling verbonden deelen werd daardoor kleiner, vooral wanneer 
’s winters het water in de spleten bevroor ; rotsblokken geraakten 
los uit hunne omgeving , vielen naar beneden , voerden gruis mede 
in hunne vaart en werden steeds meer en meer het slachtoffer van de 
verweerende werking van het water. 
Hebben in vroegere tijden takken van de Bode op verschillende 
hoogten door de kalksteenrotsen gestroomd , thans vindt het stroo- 
mend water zijn gebied alleen in de laagste gedeelten , waar de onder- 
aardsche beek , geheimzinnig wat oorsprong en einde betreft , haar 
arbeid voortzet. Daar hangt de laag kalksinters hoog in de lucht 
met haar open latwerk van blokken en beenderen , terwijl het water 
het grootste gedeelte van het vroeger hier aanwezig holenleem heeft 
weggespoeld. Zoo heeft het ook waarschijnlijk in vroeger tijden in 
de hoogere deelen der grot, waar rolsteenen ontbreken, eene oprui- 
ming gehouden en in zijne vaart naar lagere terreinen medegesleurd , 
hetgeen niet vast met den bodem verbonden was. 
Het is dus om nog eens in korte woorden de voorstelling van den 
schrijver te herhalen , duidelijk te zien , dat overal , ook in de Haupt- 
höhle het stroomend water vele sporen achtergelaten heeft. »Het is 
dus niet aan twijfel onderhevig , dat ook deze in den aanvang de 
arm van eene rivier was , en zoo mag men ten slotte de gevolg- 
trekking maken , dat in de richting , waarin de oorspronkelijke spleten 
afhelden , een aantal onderaardsche waterstroomen voorkwamen , die 
later den bodem deden instorten , zich met elkander vereenigden en 
zoo langzamerhand de groote onderaardsche ruimten vormden , welke 
te samen den naam Hermannshöhle dragen.” 1 
Wij zouden van den rijken inhoud van het geschrift van dr. kloos 
een zeer gebrekkigen indruk geven , wanneer wij verzuimden te ver- 
melden , dat hij zijne beschouwing ook toetst aan de ligging van grotten 
in andere deelen der aarde. Ligt eene uitvoerige behandeling daarvan 
buiten het bestek van dit opstel, wij mogen niet nalaten te vermelden , 
dat hij in de Baumannshöhle , die tegenover de Hermannshöhle aan den 
1 In de nieuwe Baumatinshöhle bevinden zich op eene hoogte vau 35 M. boveu den 
waterstand in de Bode en 16 M. beneden het plateau op de kalksteenrotsen de duide- 
lijke sporen van eene voormalige rivierbedding. Zelfs van buiten aan gespoelde rolsteenen 
ontbreken op deze hoogte niet. (Dr. KLOOS in Globus LIX.) 
