IETS OVER DEN RIJN EN ZIJN VULKANEN. 
291 
deze steensoort en over hare beteekenis voor de nijverheid en voor 
de bouwkunst voorafgaan. 
De tufsteen , Duckstein of tras is ontstaan uit fijnverdeelde vulkani- 
sche asch of puimsteen. De tijdens de uitbarstingen, waarbij zij opgeworpen 
werden , waarschijnlijk reeds bestaande dalen van de Brohl en van de 
Nethe werden er tot aanzienlijke hoogte mede opgevuld. Dit gebeurde 
waarschijnlijk op dezelfde wijze als waarop Pompeji en Herculanum 
bedolven zijn door uitbarstingen van den Yesuvius. Om de overblijf- 
selen van laatstgenoemde stad te bereiken , moest men door dikke 
lagen van hetzelfde gesteente heendringen en de puinhoopen van Pompeji 
waren bedekt door slijk , gevormd uit vulkanische asch en water. 
De verzameling , bewerking en verzending van deze steensoort vormt 
een der voornaamste bronnen van welvaart in deze zoo bloeiende streken. 
Voor ons is zij belangrijk , omdat Nederland de grootste afnemer er 
van is. Zij wordt gebruikt tot het vervaardigen van watermortel en 
kan de concurrentie tegen de kunstmatig verkregen cementsoorten 
met glans doorstaan. 
Evenals de boven , te Neuwied , door menschenhanden gemaakte 
drijfsteen voor een deel , bestaat de tras , die door de natuur gevormd 
is, uitsluitend uit fijn verdeeld puimsteen. Het is een groenachtig, 
geelgrijs of blauwgrijs tamelijk vast gesteente en bevat dikwijls ingesloten 
stukjes puimsteen en leemschilfer. 
Cement is een kunstproduct. De voornaamste soorten zijn roman- 
cement en portlandcement. Het eerste wordt vooral in Engeland en 
Duitschland vervaardigd , door kalkhoudende kleimassas te branden 
in kalkovens , waarbij zij verhit worden tot een warmtegraad , waarop 
de klei op het punt is van te smelten. Voor deze bewerking werd in 
1796 patent genomen en een fabriek opgericht, die nog bloeit. 
Nu is de tras op dezelfde wijze door de natuur gevormd , maar 
in plaats van het hout- of cokes-vuur van den cementoven , werkte 
hier het zooveel machtiger vuur van den vulkaanhaard. Daaraan moet 
het dan ook wellicht toegeschreven worden , dat tras , goed gemengd 
en geschikt aangewend , beter is dan cement. 
Reeds in de vierde eeuw moet de kunst bekend geweest zijn om 
van de fijngemalen tras , met water en zand gemengd , een soort beton 
te maken voor vestingmuren en kerken. Doch meer werd het vroeger 
en worden de minder fijne soorten in onbewerkten toestand nog ge- 
bruikt als bouwsteen , die niet zeer hard is maar grooten weerstand 
tegen verweering biedt. 
