368 
OVER DILUVIALE MEER AFZETTINGEN 
theorie voorhanden zijn , leerden wij tevens den eigenaardigen vorm 
der steenen kennen , die bovengenoemde vorming insluit en vestigden 
wij de aandacht op het groote belang , hetwelk een nauwkeurige 
studie dezer steenbrokken bezit voor eene kennis van de richting , 
waarin het gletscherijs zich heeft voortbewogen. 1 
Sedert onze studiën over het diluvium van Friesland hebben wij onze 
geologische waarnemingen in het noordelijk deel van ons land voort- 
gezet en daarbij resultaten verkregen , die welligt ook buiten den kring 
der geologen en geografen eenige belangstelling zullen vinden. In de 
overtuiging , dat het de plicht van den tegenwoordigen Nederlandschen 
geoloog is ; bij het publiek meer sympathie voor de studie van onzen 
bodem op te wekken ; dat hij niets mag verzuimen , wat er toe bij- 
dragen kan , om niet alleen zijn wensch , doch ook die van den geo- 
graaf, den agronoom en den ingenieur — nl. eene op het standpunt 
der tegenwoordige wetenschap verbeterde geologische kaart van ons 
land , die tevens aan de eischen der praktijk voldoet — spoedig vervuld 
te zien en dat het schrijven van korte mededeelingen over den bodem 
van ons land in populaire tijdschriften aan dit doel zeker bevorderlijk 
zal zijn — het is in die overtuiging , dat ik aan de Redactie van 
het Album een plaatsje voor dit onderwerp heb gevraagd. 
In de aangehaalde opstellen toonden wij o. a. aan , dat de op vele 
punten in het noorden van ons land ontwikkelde , ongelaagde , leem- 
achtig-zaudige grondsoort , waarin noordsche keien (daarom keileem 
genoemd) — dikwijls met gepolijste oppervlakte en van krassen voor- 
zien — zonder eenige regelmaat liggen ingesloten , in alle opzichten 
met het leem overeenkomt , dat op den bodem van eiken gletscher 
wordt aangetroffen en uit het gruis en de steenen gevormd is, welke 
hij van zijn oorsprongspunt en van de plaatsen heeft medegevoerd , 
die hij bij zijne voortbeweging voorbijgetrokken is. Daar dit leem een 
zeer gemakkelijk te herkennen vorming is en uit zijne aanwezigheid 
tot eene vroegere gletscherbedekking moet besloten worden , ligt het 
voor de hand , bij de studie van een in vroeger tijden vergletscherd 
gebied, de grondmoraine tot uitgangspunt te kiezen: zij immers ver- 
tegenwoordigt in zulk een gebied volstrekt niet alleen het diluvium*-, 
doch vormt er slechts eeij schakel in de reeks der diluviale vormingen. 
Eene eenvoudige beschouwing leert dan, dat de toestand, dien ik 
1 Zie ook mijn opstel in Vragen van den dag , 4e jaarg. blz. 82 — 97 » O ver erratische 
gesteenten in Nederland” en mijne «Bijdragen tot de kennis van Friesland’s bodem” (I 
en II) in het Tijdschrift van het Kon, Ned. Aardrijksk. Gen, Jaargangen 1888 en 1890, 
