376 
DE STOORNISSEN IN HET HER1NNERINGS- VERMOGEN. 
mogen niet zonder bewustzijn. Een handeling , een indruk , of welk 
ander geestelijk proces ook , moest bewust zijn , wilde het later her- 
innerd worden. 
Dit is onjuist; het is gemakkelijk door voorbeelden aan te toonen, 
dat het bewustzijn slechts eene bijkomende omstandigheid is , die tot 
het herinnerings-ver mogen als zoodanig niets afdoet. Men kan zeggen , 
dat alle bewuste geestelijke processen in normale omstandigheden her- 
innerd worden , maar omgekeerd is het niet waar , dat alle herinnerde 
geestelijke processen bewust zijn. Integendeel^, ons bewust herinnerings- 
vermogen heeft zijne breede wortels in hpt onbewuste organische 
leven. Een voorbeeld zal dit het best duidelijk maken ; wij leeren 
dan te gelijk het mechanisme van het herinnerings-vermogen nader 
kennen. 
Wanneer een kind leert loopen , moet het zich alle daarvoor noodige 
bewegingen herinneren. Het moet de juiste maat zijner spierbewegingen 
leeren kennen , het moet zich herinneren op welke wijze deze ver- 
schillende spierbewegingen moeten gecombineerd worden , op welke 
wijze het lichaam moet balanceeren om het evenwicht te houden , en 
aan talrijke andere voorwaarden meer moet voldaan worden. Deze 
geheele reeks van voorwaarden is slechts na herhaalde oefening te 
vervullen. In den beginne ziet men slechts onregelmatige , slecht af- 
gepaste en vele onnoodige bewegingen. Langzamerhand worden som- 
mige bewegingen gesupprimeerd, terwijl andere zich vaster inprenten ; 
de nuttelooze worden vergeten , de nuttige worden door voortdurende 
herhaling gefixeerd. Na tallooze tastingen in den blinde wordt suc- 
cessievelijk de juiste maat en combinatie van bewegingen gevonden. 
Van het onregelmatige, regellooze spierenspel van een kind tot den 
juist afgemeten gang van den volwassene ligt een groote afstand. 
Het samengestelde spierenspel , dat bij het loopen in actie is , ver- 
loopt gewoonlijk geheel onbewust. Terwijl wij loopen kan ons be- 
wustzijn door allerlei andere dingen geabsorbeerd zijn ; wij zijn niet 
bezig ons de afzonderlijke bewegingen bewust te herinneren ; integen- 
deel, deze herinnering geschiedt geheel onbewust. Wij weten dikwijls 
niet dat wij loopen. 
Wanneer iemand een muziekinstrument leert bespelen , kan men het- 
zelfde waarnemen. De geoefende violist verricht met groote juistheid 
de zeer samengestelde bewegingen , welke voor de bespeling van zijn 
instrument vereischt worden ; hij kent de juiste maat van kracht 
waarmede hij zijne snaren naar beneden drukt , kent de wijze , waarop 
