MARS. 
49 
Het zal ons geraden wezen in dit opzicht niet wijzer te willen 
zijn dan de man , die aan een bijzonder kalmen , helderen hemel 
maanden lang , nacht op nacht , de Marsschijf onder de oogen heeft 
gehad , zooals wij met het bloote oog de maanschijf zien. Dankbaar 
willen wij er nog alleen op wijzen , hoe door zijne waarnemingen 
het meer en meer waarschijnlijk is geworden, dat onze zusterplaneet , 
die in zoovele opzichten op de aarde gelijkt , bewoond wordt door 
wezens, die, daar zij naar een vast beraamd plan werken , als wij, met 
verstand .begaafd zijn. Want dit is zeker, dat net van lijnen, het 
moge dan een stelsel van met een breeden rand van groen omzoomde 
kanalen, het moge iets anders zijn , is geen product van de natuur, 
maar van de kunst. 
Bedriegen niet alle verschijnselen , dan is Mars een planeet van 
veel ouder formatie dan de aarde. Het proces, dat thans op aarde 
aan den gang is , waarbij , langzaam maar zeker , de rivieren de zeeën 
vullen met het gruis der bergen, is daar reeds afgeloopen. Noch 
hooge bergen , noch diepe zeeën komen op Mars voor ; het eenige 
water , waarover men op die planeet te beschikken heeft , is het 
smeltwater , dat gedurende de eene helft van het jaar rondom de eene , 
gedurende de andere helft rondom de andere pool beurtelings uit den 
dampkring wordt vastgelegd en door de zonnewarmte weder vrij komt. 
In deze zelfde benauwende omstandigheden geplaatst , zou zeker 
de zucht naar zelfbehoud er ons, aardbewoners, toe drijven alle 
onze verstandelijke en physieke krachten in te spannen , om van 
dat water voor ons levensonderhoud zoo veel mogelijk partij te 
trekken. Waar wij dan elders zoovele verschijnselen waarnemen, die, 
vooralsnog ten minste , geen nadere verklaring toelaten , daar dringt 
ons de analogie aantenemen , dat men zich daar uit den nood tracht 
te helpen door het middel, dat ook wij zouden aangrijpen: eene uit- 
gestrekte , wel doordachte bevloeiing. 
Dat die een reuzenarbeid moet vorderen , zal niemand ontkennen. 
Maar, waar eenmaal zoo groote nood is opgelegd, daar werken 
ook allen samen ; wie zegt ons daarenboven dat op een planeet , 
waar alle dingen maar ongeveer een derde van haar aardsch gewicht 
hebben , de natuur geen schepselen heeft ontwikkeld , die , met een 
driemaal zoo forsch gebouwd en dan toch maar even zwaar lichaam , 
op hun gemak massa’s grond verplaatsen , wier volume het negen- 
voud is van die , welke wij in denzelfden tijd verzetten ? 
Of die wezens , physiologisch beschouwd , van gelijke samenstelling 
4 
