62 
BOEKAANKONDIGING. 
twee : koolzuur en kalk , en niet ook nog als derde de koolzure kalk , 
dewijl het ontstaan daarvan van de kalk en het koolzuur afhankelijk 
is. Men heeft toch alleen als componenten op te vatten de stoffen , 
waaruit, onder de voorwaarden van de proef, de coëxistente phasen 
gevormd kunnen worden. 
Behalve de componenten , kunnen nog physische factoren als ver- 
anderlijken optreden. Afgezien van den invloed der zwaartekracht , elec- 
trische , magnetische en osmotische krachten , enz. , waarmede men 
dikwerf en zoo ook in onze beide gevallen niet te rekenen heeft , 
blijven als factoren , die het evenwicht van het stelsel bepalen , in 
elk geval nog temperatuur en druk over. In een stelsel van n com- 
ponenten zijn er dus n -|- 2 veranderlijke factoren en als men nu het 
aantal phasen door p voorstelt , dan is , volgens gibbs : 
n -)- 2 — p = F 
waarin F het aantal zoogenoemde » vrijheidsgraden” uitdrukt, d. i. 
het aantal van de onafhankelijk veranderlijken , die in de vergelijking 
van evenwicht van het stelsel overblijven. 
Is p = n -f- 2 , dan wordt F = o ; er is geen vrijheidsgraad , het 
stelsel laat geen verandering toe, is zooals men zegt: »nonvariant” 
en kan slechts bij een bepaalde temperatuur en druk voorkomen. Dit 
is in ons voorbeeld van ’t water het geval , (waarin n = 1 was) als 
het in drie phasen optreedt en dus p = n -|- 2 is. De vergelijking 
drukt dus, in overeenstemming met de proef, uit, dat ijs, water en 
damp slechts bij een bepaalde temperatuur en druk kunnen bestaan. 
Is daarentegen het aantal phasen = n — |— 1 , d. i. in het voorbeeld 
van water n == 2, dan is er éen vrijheidsgraad. Anders gezegd: water 
en damp , of ijs en damp , of ook ijs en water , kunnen bij verschil- 
lende temperaturen voorkomen , doch dan is de druk bepaald ; of om- 
gekeerd de druk kan veranderen , maar dan is de temperatuur bepaald. 
Men noemt dit laatste een uni-variant stelsel of eigenlijk , op het 
voetspoor van e. trevor , die deze benamingen in voerde: »mono- 
variant” , wat, wegens het hybridische van het woord, geen navol- 
ging verdient. 
Tot het laatste stelsel behoort ook ons voorbeeld van de koolzure 
kalk. Het aantal componenten is hier = 2 (koolzuur en kalk) en 
het aantal der phasen is = 3. Men vindt dus, met behulp der for- 
mule, dat F = 1 is, m. a. w. temperatuur of driik kunnen veranderen, 
maar niet beiden onafhankelijk van elkander: aan elke temperatuur 
beantwoordt een constante druk. 
