DE ZORG VOOR HET HAAGSCHE BOSCH , 
VOORNAMELIJK IN DE 16e EEUW, 
DOOR 
A. J. SERVAAS VAN ROOIJEN. 
Zonder het Haagsche Bosch was ’s-Gravenhage nooit geworden 
wat het nu is ! 
Deze uitspraak moge in het oor van velen ietwat apodictisch 
klinken , toch valt zij haast niet te weerleggen. 
Het Haagsche Bosch deed ’s-Gravenhage ontstaan ; het Haagsche 
Bosch bracht ’s-Gravenhage tot bloei ; met het Haagsche Bosch valt 
of staat ’s-Gravenhage. 
Men moge deze laatste waarheid willen of kunnen weêrleggen . 
te ontkennen valt het niet, dat de autoriteiten, tot diep in het 
midden dezer eeuw , steeds van oordeel waren , dat , wilde men 
’s-Gravenhage in groei en bloei niet tegengaan , men ook waken 
moest voor de instandhouding van het Haagsche Bosch. Er waren 
ook wel wandalen , die anders wilden , maar juist deze verdienen 
de eer, dat hun voorgenomen wandalisme er toe leidde om de zorgen 
voor het Haagsche Bosch te vergrooten en tegen elke misvorming 
en verminking gepaste maatregelen te nemen. Nooit is sprekender 
blijk gegeven van die zorg tot het instandhouden van het Haagsche 
Bosch, dan in de 16e eeuw; en hoewel we ook gelegenheid zullen 
hebben om uit eene vroegere eeuw en uit lateren tijd bewyzen aan 
te halen , meenen we voornamelijk het volle licht te mogen laten 
vallen op de vele plakkaten, welke van de vaderlijke zorg der regee- 
ring getuigen in de eeuw , waarin we het grafelijk tijdvak dier 
